Біріккен Ұлттар Ұйымы Қазақстан

Қазақстандағы БҰҰ жүйесі елдің ЭЫДҰ стандарттарына қол жеткізу арқылы әлемнің ең дамыған 30 елінің қатарына қосылу ұмтылысын нық қолдайды. Біз 2030 жылға дейінгі Тұрақты даму жөніндегі жаһандық күн тәртібі мен оның 17 Тұрақты даму мақсаты Қазақстанға «Қазақстан-2050» стратегиясында және кейінгі реформалар күн тәртібінде айқындалған даму мұраттарына тиімді қол жеткізуге көмектесетін маңызды құрал екеніне сенімдіміз.

Индустрияландыру, инновациялар және инфрақұрылым

Бейбітшілік, әділдік және тиімді институттар

Көбірек мәлімет алу

Баспасөз мәлімдемесі

25 ақпан 2026

БҰҰ және ЕО Орталық Азияда гендерлік теңдікті ілгерілету және гендерлік зорлық-зомбылықтың алдын алу жөніндегі өңірлік бағдарламаны іске қосты

Бағдарлама өңірде гендерлік зорлық-зомбылықтың алдын алу және гендерлік теңдікті ілгерілету жөніндегі күш-жігерді күшейтуге бағытталған. «Гендерлік теңдік үшін зиянды көзқарастар мен нормаларға қарсы тұру (CHANGE)» атты бағдарлама БҰҰДБ, ЮНФПА және БҰҰ Әйелдер құрылымымен ұлттық билік органдарымен, азаматтық қоғам ұйымдарымен және жеке сектормен тығыз ынтымақтастықта жүзеге асырылады.«Әйелдер мен қыздардың құқықтары мен мүмкіндіктерін кеңейту, гендерлік зорлық-зомбылықтың барлық түрлерінің алдын алу және гендерлік теңдік саласында тұрақты әрі өлшенетін прогреске қол жеткізу өңірдің одан әрі дамуы үшін шешуші мәнге ие. CHANGE бағдарламасы ЕО мен БҰҰ арасындағы берік әріптестікті көрсетеді және Орталық Азия елдерінің гендерлік теңдікті ілгерілету жөніндегі күш-жігерін қолдайды», — деді ЕО-ның Қазақстандағы Елшісі Алешка Симкич ханым. Заңнамалық және саяси тетіктердегі ілгерілеуге қарамастан, гендерлік зорлық-зомбылықтың алдын алу Орталық Азияда басым бағыт болып қала береді. БҰҰ бағалауынша, шамамен әрбір үшінші әйел немесе қыз өмірінде зорлық-зомбылыққа ұшыраған, ал әлеуметтік стигма мен үнсіздік хабарлау деңгейін төмендетуде. Соңғы өңірлік үрдістер тіркелген жағдайлардың өсуін көрсетеді, бұл бір жағынан хабардарлықтың артуын, екінші жағынан қорғау жүйесіндегі олқылықтарды айғақтайды.«Гендерлік зорлық-зомбылықты тек институционалдық шаралармен жою мүмкін емес — бұл тұрақты қоғамдық өзгерістерді талап етеді», — деді БҰҰ-ның Қазақстандағы Тұрақты үйлестірушісі Саранго Раднарагча ханым. «БҰҰ гендерлік теңдікті ілгерілетуге және зорлық-зомбылықтың түпкі себептерін инклюзивті диалог пен ұзақ мерзімді әріптестік арқылы жоюға бағытталған шешімдерді қолдауға бейілді». Бағдарлама зорлық-зомбылыққа нөлдік төзімділік қағидатын ілгерілету; азаматтық қоғам ұйымдарының әлеуетін, үйлестіруін және адвокациялық рөлін күшейту; сондай-ақ әйелдердің экономикалық мүмкіндіктерін кеңейту және тұрақты табыс көздеріне қолжетімділігін арттыру арқылы өңірде гендерлік зорлық-зомбылық деңгейін төмендетуге ықпал етеді.«Гендерлік зорлық-зомбылық — бұл тек адам құқықтарының бұзылуы ғана емес, сонымен қатар инклюзивті әрі орнықты дамуға айтарлықтай кедергі», — деді БҰҰДБ-ның Тұрақты өкілі Катаржина Вавьерниа ханым. «Бұл Көпелдік бағдарлама аясында БҰҰ мен ЕО үкіметтерге нақты әрі өлшенетін өзгерістерге қол жеткізу үшін сараптаманы, әріптестіктерді және ресурстарды біріктіруде».Тамыры тереңде жатқан кемсітуші әлеуметтік нормалар бұл тәуекелдерді күшейтеді: 2023 жылғы Гендерлік әлеуметтік нормалар индексі Орталық Азияда гендерлік кемсітушілік көзқарастардың жоғары деңгейде сақталғанын көрсетеді, респонденттердің басым бөлігі әйелдерге қатысты кем дегенде бір кемсітушілік көзқарасты білдірген, ал кейбір жағдайларда интимдік серіктес тарапынан жасалатын зорлық-зомбылыққа төзімділік кең таралған. Цифрлық технологиялар арқылы жасалатын зорлық-зомбылық та маңызды мәселеге айналуда, әйелдердің едәуір бөлігі онлайн-қудалау мен қорқытуға тап болғанын хабарлайды.«CHANGE бағдарламасының іске қосылуы гендерлік зорлық-зомбылықтың барлық түрлерін жою жолындағы әріптестіктің маңызын айқындайды», — деді ЮНФПА-ның Қазақстандағы өкілі және Қырғызстан мен Түрікменстан бойынша елдік директоры Чинве Огбонна ханым. «ЕО, БҰҰ және ұлттық әріптестер бірлесіп 2030 жылға дейінгі Тұрақты даму күн тәртібіне қол жеткізу жолында нақты нәтижелерге қол жеткізеді». Сонымен қатар, әйелдердің еңбек нарығына қатысу деңгейінің төмендігі және ақысыз күтім жұмыстарының шамадан тыс жүктемесі сияқты экономикалық теңсіздіктер олардың қауіпсіздік пен қолдау іздеу мүмкіндіктерін шектейді. Өңірдегі тәжірибе орнықты ілгерілеу зиянды көзқарастарға қарсы тұратын, қауымдастық деңгейіндегі акторларды нығайтатын және әйелдердің экономикалық мүмкіндіктерін кеңейтетін ұзақ мерзімді алдын алу шараларын талап ететінін көрсетеді. Өңірлік тәсілді қолдана отырып, бағдарлама елдерге ортақ сын-қатерлерді шешуге, тәжірибе алмасуға және алдын алу шараларын кең ауқымда күшейтуге қолдау көрсетеді.«Азаматтық қоғам тиімді алдын алу шараларының негізінде жатыр, әсіресе зиянды нормаларға қарсы тұрып, әйелдер мен қыздарды қолдайтын алдыңғы шептегі ұйымдар», — деді БҰҰ Әйелдер Орталық Азия кеңсесінің басшысы және Қазақстандағы елдік өкілі д-р Джерен Гювен Гюреш. «ЕО-БҰҰ CHANGE бағдарламасы аясында біз осы алдыңғы шептегі ұйымдарды нығайтып, әйелдердің мүмкіндіктерін кеңейтіп, Орталық Азияда гендерлік зорлық-зомбылықты азайту үшін қажетті әлеуметтік өзгерістерді ілгерілетудеміз». Бағдарлама 2026–2028 жылдары Орталық Азияның барлық бес елін қамтиды. Ол гендерлік зорлық-зомбылыққа қарсы іс-қимыл бойынша ортақ өңірлік негіз қалыптастырып, сонымен қатар ұлттық басымдықтар мен жергілікті ерекшеліктерді ескеруге мүмкіндік береді.

1 of 3

Оқиға

20 қаңтар 2026

Аяғыма кебіс кисем де бақыттымын: Әминаның кеңседегі жұмыстан экологиялық атқораға дейінгі жолы

Алты жыл бұрын Әмина Есина беделді компанияда қаржы директоры ретіндегі табысты мансабын тастап, өзінің балалық арманын — кәсіби түрде жылқы өсірумен айналысу және өз атқорасын салуды жүзеге асыруға шешім қабылдады.Алғаш рет Әмина балалық шағында атқа бірнеше минут қана отыра алды, бірақ сол кездің өзінде ең асыл арманы пайда болды.«Бала кезімізде анам екеуміз саяжайға барғанбыз, далада жылқылар жайылып жүргені есімде. Мен оларды көру үшін саяжайдан қашып кететін едім. Барлық бос уақытымды жылқыларды бақылап, олардың суретін салумен өткізетінмін. Бірде маған бір қойшы жолығып, шөлдегенін айтып, суды қайдан алуға болатынын көрсетуді өтінді. Мен оны саяжай жаққа жібердім, ол маған оның атына мінуді ұсынды да, аттың тізгінін ұстап, қасымызда еріп жүрді», — деп еске алады Әмина. Әминаның әкесі кішкентай кезінде қайтыс болды, ал оның соңғы тілегі қызының «экономист мамандығын игеріп, жақсы жерде жұмыс істеуі» болды. Осылайша Әмина өзінің арманынан біршама уақытқа бас тартты. Жылдар өте келе оның мансабы өсіп, ірі ұйымның қаржы директорына жетті. «2020 жылы, пандемияның нағыз өршіп тұрған кезі, мен бір рет қана өмір сүретінімді және шын мәнінде не қалайтынымды ойлана бастадым. Осылайша мен жұмыстан шығып, атқораға бет бұрдым – онда бір айналым үшін 500 теңге жалақы алатын қарапайым жұмыскер болдым. Міне, мен атпен шеңбер бойымен жүремін: қолымда аттың тізгіні, үстімде жұмыс киімі, атқораның иісі мүңкіп тұр, аяқта кебіс – бірақ мен өте бақыттымын!», – деп Әмина өткенімен бөліседі. Ол баяу, бірақ сенімді қадаммен арманына қарай аяқ басты. Алдымен ол қоғамдық бірлестікті тіркеді, кездесулерге барып, жылқыларды күтіп-баптау туралы әңгімелеп, серіктестерінің атқорасында иппотерапияны дамыта бастады. Иппотерапия – мүгедектігі бар адамдарды оңалту және әлеуметтендіру әдісі және адаптивті ат спорты әлеміне алғашқы қадам. Тірі тренажер рөлін атқаратын жылқымен өзара әрекеттесу қимыл қозғалыс үйлесімін, тепе-теңдікті, бұлшықет тонусын дамытуға ғана емес, сонымен қатар мүгедектердің психоэмоционалды жағдайын жақсартады. Мұнда олар өмірдің басқа салаларында жиі жетіспейтін нәрсені алады: қозғалыс еркіндігін сезінеді, спорттық нәтижелерге қол жеткізеді, өзіне деген сенімділікті арттырып, спорттық және әлеуметтік өмірге тең қатысу қуанышын сезіну мүмкіндігіне ие болады. «Жылқылармен жұмыс істеген алты жыл ішінде мен иппотерапия жылқылар үшін ең адамгершілік тәсіл екенін түсіндім. Менің барлық идеяларымды бизнес серіктестер қолдайды. Атқорада бізде жалға алуға болатын, ат спортына арналған жылқылар да бар. Бірақ иппотерапияны біз арнайы дайындалған жылқылармен өткіземіз. Олар қорада тұрмайды, байлауда ұсталмайды, еркін жайылады. Оңалтуға тірек-қимыл аппараты, церебральды сал ауруы сияқты әртүрлі аурулары бар балалар келеді. Олардың дәрігерлерімен бірлесіп біз жаттығулар мен сабақтардың қарқындылығын таңдаймыз», —дейді Әмина.Алайда, Әминаның негізгі идеясы айналмалы экономика принциптерін — ресурстарды пайдалануға және қалдықтарды азайтуға тұрақты көзқарасты сақтайтын тұрақты атқора құру болды. Шаруа қожалықтарының ортақ проблемаларының бірі – жануарлардың тіршілік қалдықтары. Орташа алғанда, бір жылқыдан күніне шамамен 20 килограмм көң шығарылады, бұл жылына жеті мың килограмнан асады. Әмина көңді өңдеу жолдарын іздей бастады. Оның жобасы Жаһандық экологиялық қордың Шағын гранттар бағдарламасының жетінші кезеңі және Қазақстандағы БҰҰ Даму бағдарламасының аясында қолдау тапты. Ол өзінің серіктестерімен бірге өңдеудің екі әдісін: жаңбыр құрттарының көмегімен вермикомпост және биобактериялардың көмегімен биогумус шығару жолдарын сынап көрді. «Қазір бізде екі пилоттық алаң бар: Ақмола және Қарағанды облыстарында. Біріншісінде біз жауын құрттарын қолданамыз, бірақ бұл өте ұзақ және қиын процесс. Екіншісінде біз биобактериялардың көмегімен өңдейміз – бұл процесс шамамен екі айға созылады», — деп Әмина жоспарларымен бөлісті. Енді қорадағы барлық көң биогумусқа өңделеді, содан кейін ол өзінің және үлестес фермаларында жемдік шөптер алқаптарында тыңайтқыш ретінде қолданылады. «Біз картоп өсіреміз және әдетте егістіктерді минералды тыңайтқыштармен тыңайтамыз. Қазір біз жаңа экологиялық таза органикалық тыңайтқыштарды қолданып жатырмыз. Бір жылдан кейін біз жаңа өнім жинаймыз, ал органикалық заттар мен біздің өнімнің сапасы, әрине, жақсарады», — дейді жобаға қатысқан фермерлердің бірі.2024 жылы Қазақстанда «Органикалық өнім өндіру және оның айналымы туралы» заң қабылданды, ал кейінірек «Органикалық тыңайтқыштар. Вермикомпосттар. Техникалық шарттар туралы» ҚР стандарты бекітілді. Әмина заңнамадағы бұл өзгерістер фермерлерге ауылшаруашылық жануарларының тіршілік қалдықтарын жою мәселесін шешуге және тиімді тыңайтқыштар алуға көмектесетініне сенімді. «Мен серіктестеріме заңнамадағы өзгерістер туралы және барлық қалдықтар қайта өңделетін және қайта пайдаланылатын жабық циклді экологиялық атқора идеясы туралы айттым. Олар мені қолдады және біз бірлескен жобаны жүзеге асыра бастадық. Қазір ол кеңейіп, екі саланы қамтиды», — деп ойын жалғастырады Әмина.Әминаның арманы экологиялық атқорадан басталып, кейін жаһандық бастамаға айналды. Ол мүгедектігі бар балаларға көмектеседі, қалдықтарды қайта өңдейді, жергілікті қоғамдастықтарды тартады және іс жүзінде дөңгелек экономика қағидаттарын жүзеге асырады.«Мен бір күнде әлемді өзгертпейтінімізді білемін. Бірақ мүгедек баланың атқа мінген әрбір айналымы – алға қадам. Тыңайтқышқа айналған әрбір килограмм көң – бұл біздің жеріміздің саламаттығына қосқан үлесіміз. Біз жай ғана атқора салып жатқан жоқпыз. Біз қамқорлық, экология және адам қатар жүретін жаңа модель құрып жатырмыз».

1 of 3

Жарияланым

15 қаңтар 2026

Қазақстан үшін 2026–2030 жж. арналған БҰҰ Тұрақты даму бойынша Ынтымақтастықтың негіздемелік бағдарламасы

Қазақстан үшін 2026–2030 жылдарға арналған Біріккен Ұлттар Ұйымының Тұрақты даму бойынша Ынтымақтастықтың негіздемелік бағдарламасы (Бағдарлама) – тұрақты дамуға жетуді жеделдетуге арналған батыл әрі трансформациялық бағдарлама. Ұлттық басымдықтар мен Тұрақты даму жөніндегі 2030 күн тәртібіне негізделген бұл Ынтымақтастықтың негіздемелік бағдарламасы БҰҰ Елдік тобы мен Қазақстан Үкіметінің стратегиялық әріптестігін білдіреді және елдің инклюзивті өркендеуіне жету жолында ешкім артта қалмайтынын қамтамасыз етеді. Ынтымақтастық негізі БҰҰ Елдік тобының Үкімет, азаматтық қоғам, сарапшылар, жастар өкілдері және жеке сектор арасындағы сараптамалық, кеңестік және бірлескен жұмыстың нәтижесі болып табылады. Осы серіктестер болашаққа бағытталған екі талдау іс-шараларына, фокус-топ талқылауларына және басқа консультацияларға қатысқан. Сонымен қатар аймақтық БҰҰ өкілдіктері мен тақырыптық коалициялар да пікір білдірген.Табысы орташадан жоғары ел ретінде Қазақстан экономикалық өсім, әлеуметтік прогресс және институттық даму салаларында елеулі жетістіктерге қол жеткізді. Сан алуан және ресурстарға бай экономикаға ие болған ел тұрақты өсуін сақтап келе жатыр, дегенмен мұнай экспортына тәуелділік, аймақтық экономикалық айырмашылықтар, демографиялық өзгерістер және экологиялық тұрақтылық мәселелері сияқты сын-қатерлермен кездесуде. БҰҰ Елдік тобы өзінің сараптамасын пайдалана отырып, күш-жігерін жинап, халықаралық нормаларға берік бола отырып, инновацияны, тұрақтылықты және әділдікті дамытумен қатар, осы сынақтарды жеңуде Қазақстанға қолдау көрсетуде.

1 of 3

Оқиға

22 мамыр 2026

Биоалуантүрлілік — Қазақстан болашағына арналған стратегия

Қазақстан – Еуразиядағы ең алуан экожүйелердің мекені. Мұнда ұлан-ғайыр дала ландшафттары мен тау жоталарынан бастап сулы-батпақты алқаптар мен Каспий теңізінің жағалауына дейінгі табиғи аймақтар бар. Ел аумағы киіктердің көші-қон жолдарының бойында орналасқан, биік таулар қар барысының мекен ету ортасы болса, Каспий теңізі әлемде тек осы өңірде ғана кездесетін эндемик — Каспий итбалығының тіршілік мекені болып табылады.Бұл экожүйелер климаттың өзгеруі, жердің тозуы және өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығы тарапынан күшейіп келе жатқан қысымның әсерін барған сайын көбірек сезінуде. Соның нәтижесінде Қазақстанда биоалуантүрлілікті сақтау енді тек экологиялық мәселе ретінде ғана емес, ұзақ мерзімді экономикалық орнықтылық пен өмір сапасының маңызды құрамдас бөлігі ретінде қарастырылады.Бұл бағыт ұлттық саясатта берік орныққан. Биоалуантүрлілікті сақтау Қазақстан Республикасының 2029 жылға дейінгі Ұлттық даму жоспарына «экологиялық орнықтылықты арттыру» ұлттық басымдығы аясында енгізілген. 2021 жылы қабылданған Экологиялық кодекс экожүйелік тәсілді мемлекеттік басқарудың міндетті қағидаты ретінде бекітіп, табиғатты қорғауды және ұзақ мерзімді инвестицияларды қажет ететін стратегиялық ресурс ретінде мойындады. Қазақстанның Биоалуантүрлілік жөніндегі жетінші ұлттық баяндамасы осы саясаттың іс жүзінде қалай жүзеге асырылып жатқанын көрсетеді.Биоалуантүрлілік жөніндегі жетінші ұлттық баяндама: іс-қимылға негіз2025 жылы Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасының (БҰҰДБ) техникалық және сараптамалық қолдауымен Биоалуантүрлілік жөніндегі жетінші ұлттық баяндаманы жариялады. Бұл — Қазақстан 1994 жылы қосылған Биологиялық әртүрлілік туралы конвенция аясындағы елдің ресми есебі.Алғаш рет баяндама Конвенцияның стандартталған матрицалық құрылымы мен бірыңғай жаһандық индикаторлар жиынтығы негізінде дайындалды. Бұл Қазақстанның биоалуантүрлілікті сақтау саласындағы прогресін басқа елдермен және жаһандық биоалуантүрлілік мақсаттарымен салыстыруға мүмкіндік береді.2019–2024 жылдарды қамтитын баяндамада қол жеткізілген нәтижелермен қатар, сақталып отырған проблемалар да көрсетілген. Мысалы, Қазақстандағы тозған жайылымдардың көлемі 28,1 миллион гектарды құрайды, оның ішінде 2,06 миллион гектары қатты деградацияға ұшыраған. Биоалуантүрлілікке қатысты деректер, әсіресе өңірлік деңгейде, әлі де бытыраңқы күйде қалып отыр. Экожүйелер климаттың өзгеруі, жердің тозуы, мекен ету ортасының бөлшектенуі және инфрақұрылым, өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығының дамуына байланысты антропогендік қысымның әсерін әлі де сезінуде.Сонымен қатар баяндама маңызды өзгерісті көрсетеді: Қазақстанның экологиялық саясаты біртіндеп жекелеген түрлер мен аумақтарды қорғаудан табиғи ресурстарды басқарудың неғұрлым кешенді жүйесіне көшуде.Қорғалатын аумақтар және экожүйелерді басқаруСоңғы жылдардағы ең маңызды жетістіктердің бірі — Қазақстандағы ерекше қорғалатын табиғи аумақтар желісінің кеңеюі болды. Егер 2019 жылы ел аумағының 9,9 пайызы қорғауға алынған болса, 2025 жылға қарай бұл көрсеткіш 11,3 пайызға дейін өсті. Ал ерекше қорғалатын аумақтардың жалпы көлемі 28,7 миллион гектардан 30,9 миллион гектарға дейін ұлғайды.«Қатонқарағай» мемлекеттік ұлттық табиғи паркіФото: БҰҰДБ Қазақстан / Мұхамеджан СаматұлыБҰҰДБ, Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі және Жаһандық экологиялық қор (GEF) арасындағы әріптестік аясында осы кезеңде бірнеше жаңа ерекше қорғалатын табиғи аумақ құрылды: Ұлытау ұлттық паркі (58 912 га), «Бөкейорда» табиғи резерваты (343 040 га) және «Каспий итбалығы» теңіз резерваты (108 632 га) — Каспий итбалығын сақтау мақсатында арнайы құрылған Қазақстандағы алғашқы теңіздік ерекше қорғалатын табиғи аумақ.Бүгінде Қазақстандағы 14 ерекше қорғалатын табиғи аумақ ЮНЕСКО-ның биосфералық резерваттары мәртебесіне ие, оның ішінде бесеуі бұл мәртебені 2019–2024 жылдар аралығында алды.Табиғатты қорғау тәсілдері де дамып келеді. Қорғалатын аумақтар барған сайын оқшауланған «аралдар» ретінде емес, табиғи мекен ету ортасы мен жануарлардың көші-қон дәліздері арқылы байланысқан кең ауқымды экологиялық желінің бір бөлігі ретінде қарастырылуда.БҰҰДБ, Экология және табиғи ресурстар министрлігі мен Жаһандық экологиялық қор арасындағы ынтымақтастықтың тағы бір маңызды бағыты ормандарды орнықты басқару болды.2018–2024 жылдар аралығында Қазақстанның алты өңірінде — Абай, Алматы, Шығыс Қазақстан, Жамбыл, Жетісу және Түркістан облыстарында тау, жайылма және сексеуіл ормандарын сақтау жобасы жүзеге асырылды. Жоба Алтай мен Тянь-Шань таулы жүйелеріндегі, сондай-ақ Шарын, Іле және Сырдария өзендерінің бассейндеріндегі 14 пилоттық ерекше қорғалатын табиғи аумақ пен сегіз орман шаруашылығы кәсіпорнын қамтыды.Бұл орман экожүйелері сирек кездесетін түрлердің мекен ету ортасы ғана емес, сонымен қатар көмірқышқыл газын сіңіруде, топырақты қорғауда және су теңгерімін сақтауда аса маңызды рөл атқарады. Бұл жергілікті қауымдастықтар мен орнықты ауыл шаруашылығы үшін шешуші маңызға ие.Сонымен қатар экотуризм де дамып келеді. Ұлттық парктерде визит-орталықтар мен туристік бағыттар құрылып, жергілікті «жасыл» бизнестерге қолдау көрсетілуде, олардың көпшілігін ауылдық жерлердегі әйелдер басқарады. Көптеген өңірлер үшін бұл табиғатты сақтай отырып, тұрақты табыс көздерін қалыптастыруға мүмкіндік береді. Егер 2019 жылы ұлттық парктер мен қорықтарға шамамен 809 мың адам келсе, 2024 жылы бұл көрсеткіш үш миллионға жуықтады.Мемлекеттік инвестициялардың артуы биоалуантүрліліктің тек экологиялық күн тәртібі емес, ұлттық даму саясатының бір бөлігі ретінде кеңінен мойындала бастағанын көрсетеді. 2020 жылдан бері ерекше қорғалатын табиғи аумақтарға арналған мемлекеттік шығыстар 2,6 есе өсіп, 2024 жылы шамамен 60 миллион АҚШ долларына жетті. Жалпы биоалуантүрлілікке қатысты қаржыландыру көлемі 2008 жылғы 29,5 млрд теңгеден 2022 жылы 795,1 млрд теңгеге дейін өсті.Түрлерді орнықты басқаруПрогрестің ең айқын көрсеткіштерінің бірі — жабайы жануарлар популяциясының табиғи мекен ету ортасында қалпына келуі болды.Киік популяциясын қалпына келтіру әлемдегі түрлерді сақтаудың ең маңызды мысалдарының бірі ретінде кеңінен танылды. 2000 жылдардың басында браконьерлік пен аурулар популяцияны жойылу шегіне жеткізді. 2019 жылы Қазақстандағы киік саны 334 400 басқа жетсе, 2024 жылға қарай екі миллионға дейін өсті. Бұл әлемдегі көшпелі түрлерді қалпына келтірудің ең әсерлі мысалдарының бірі болып саналады.Қар барысы — Үкіметтің, БҰҰДБ-ның және ғылыми қауымдастықтың үйлестірілген күш-жігері сирек кездесетін түрлерді сақтауды қалай нығайтып отырғанының тағы бір мысалы. Бірлескен мониторинг нәтижелері бойынша қар барысының саны 2019 жылғы 130 бастан 2024 жылға қарай шамамен 152–189 басқа дейін өскен. Бүгінде Қазақстандағы қар барысы ареалының шамамен 70 пайызы ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың шегінде орналасқан.Алматы мемлекеттік табиғи қорығындағы қар барысыФото: Салторе СапарбаевІле-Балқаш мемлекеттік табиғи резерватында құлан популяциясын қалпына келтіру жұмыстары жалғасуда. 2021 жылдан бері БҰҰДБ мен Қазақстан Үкіметі бірлесіп жүзеге асырып жатқан экожүйелерді қалпына келтірудің кең ауқымды бағдарламасы аясында 100-ден астам жануар табиғи ортаға қайта жіберілді.Бүгінде Қазақстандағы құлан саны шамамен 4 600 басқа жетті, бұл жобаны жабайы жануарларды қайта жерсіндіру бойынша әлемдегі ең табысты бастамалардың біріне айналдырады.Қазақстанның дала экожүйелеріндегі құландарФото: Олег БеляловОсылайша, Биоалуантүрлілік жөніндегі ұлттық баяндама қол жеткізілген прогресті бағалау құралы ғана емес, сонымен қатар Қазақстанның биоалуантүрлілікті сақтау саласындағы саясатының келесі кезеңіне негіз болып табылады.2035 жылға дейінгі жол: міндеттемелерден іске асыруға дейін2025 жылғы желтоқсанда Қазақстан 2026–2035 жылдарға арналған биоалуантүрлілікті сақтау және орнықты пайдалану тұжырымдамасын бекітті. Бұл — сегіз басым бағыт пен 13 өлшенетін көрсеткішке негізделген стратегиялық саяси құжат. Тұжырымдама Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі тарапынан БҰҰДБ, ғылыми қауымдастық, азаматтық қоғам және халықаралық сарапшылардың қатысуымен әзірленді.Құжат Биологиялық әртүрлілік туралы конвенция аясындағы міндеттемелерге және 2050 жылға қарай адам мен табиғаттың үйлесімді өмір сүруінің жаһандық көзқарасын айқындайтын Куньмин–Монреаль жаһандық биоалуантүрлілік шеңберлік бағдарламасына сәйкес келеді.Тұжырымдама биоалуантүрлілікті басқаруда реактивті тәсілден проактивті тәсілге көшуді білдіреді.Негізгі мақсаттарға мыналар кіреді:жаңа қорғалатын аумақтарды құру арқылы 2035 жылға қарай ерекше қорғалатын табиғи аумақтар желісін 30,9 млн гектардан 33,2 млн гектарға дейін кеңейту;ерекше қорғалатын табиғи аумақтар арасындағы экологиялық дәліздерді нығайту;орман алқаптарының көлемін 13,9 млн гектардан 14,7 млн гектарға дейін ұлғайту;деградацияға ұшыраған жайылымдарды қалпына келтіру;биоалуантүрлілікті кешенді мониторингтеу жүйесін дамыту;сирек кездесетін түрлер популяцияларын сақтау және қалпына келтіру.Батыс Алтай мемлекеттік табиғи қорығыФото: Александр КлименкоЖайылым жерлерін қалпына келтіру алғаш рет дербес ұлттық басымдық ретінде айқындалды. Деградацияға ұшыраған 28 миллион гектардан астам жер ғылыми негізделген шешімдерді, соның ішінде жайылымдарды айналыммен пайдалану жүйесін, қалпына келтіру отырғызуларын және жер пайдалануды басқаруды жетілдіруді қажет етеді.2035 жылға қарай Қазақстан биоалуантүрлілікті мониторингтеудің толыққанды жұмыс істейтін цифрлық жүйесін құруды жоспарлап отыр. Бұл экожүйелік индикаторларды қамтуды 35 пайыздан 100 пайызға дейін арттыруға мүмкіндік береді.Биоалуантүрлілік — планетаның болашағына инвестицияҚазақстан жергілікті іс-қимылдар жаһандық стратегиялармен үндесіп, планетаның табиғи мұрасын сақтауға нақты үлес қосатын бағытта дәйекті түрде ілгерілеп келеді.Биоалуантүрлілік жөніндегі жетінші ұлттық баяндама бұл трансформацияның негізі қазірдің өзінде қаланғанын көрсетті. Бұған ерекше қорғалатын табиғи аумақтар желісін кеңейту, құқықтық және институционалдық реформалар, түрлерді қалпына келтіру, экожүйелерді орнықты басқару және цифрлық мониторинг жүйелерін дамыту ықпал етті.2035 жылға дейінгі биоалуантүрлілік жөніндегі тұжырымдама осы бағыттың алдағы онжылдықта қаншалықты жүйелі түрде жүзеге асырылатынын айқындайды.Бүгінде Қазақстанда болып жатқан үдерістер тек ел үшін ғана емес, бүкіл планетаның болашағы үшін маңызды. Автор: Айнұр Сәлімбаева

1 of 5

Оқиға

22 сәуір 2026

БҰҰ Астанада 2026 Өңірлік экологиялық саммиттің ашылуын қолдауда

Бүгін Астанада 2026 Өңірлік экологиялық саммит (RES 2026) өз жұмысын бастады. Саммит Орталық Азиядағы экологиялық және климаттық сын-қатерлерге үйлестірілген іс-әрекетті ілгерілету мақсатында мемлекет басшыларын, үкіметтердің жоғары лауазымды өкілдерін, халықаралық ұйымдар жетекшілерін, даму жөніндегі серіктестерді, халықаралық қаржы институттарын, сарапшыларды, азаматтық қоғам мен жастар өкілдерін бір алаңға тоғыстырды. 2026 жылғы 22–24 сәуір аралығында Қазақстан Республикасы Үкіметінің бастамасымен, Біріккен Ұлттар Ұйымымен және өзге де өңірлік әрі халықаралық серіктестермен әріптестікте өтіп жатқан Саммит су, энергетика, жер және азық-түлік сияқты өзара байланысты салаларда өңірлік ынтымақтастықты нығайтуға, басымдықтарды үйлестіруге және практикалық шешімдерді ілгерілетуге арналған жоғары деңгейлі алаң болып табылады. Саммитке қатысып отырған БҰҰ жоғары лауазымды өкілдерінің қатарында Экономикалық және әлеуметтік мәселелер жөніндегі Бас хатшының орынбасары Ли Цзюньхуа мырза; Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының Бас директоры доктор Тедрос Адханом Гебрейесус; Дүниежүзілік метеорологиялық ұйымның Бас хатшысы Селесте Сауло ханым; БҰҰ Даму бағдарламасы Әкімшісінің орынбасары және Бас хатшының орынбасары Шу Хаолян мырза; ЮНЕП Атқарушы директоры және Бас хатшының орынбасары Ингер Андерсен ханым; БҰҰ ЕЭК Атқарушы хатшысы және Бас хатшының орынбасары Татьяна Молчан ханым; сондай-ақ Бас хатшының апат қаупін азайту жөніндегі Арнаулы өкілі және Бас хатшының көмекшісі Камал Кишор мырза. «Жаһандық шешімдер өңірлік шынайылыққа негізделіп, берік халықаралық ынтымақтастықпен қолдау табуы тиіс. Тұрақты даму бейбітшілікке, орнықтылыққа және ортақ өркендеуге бастайтын жол болып қала береді. Бұл 2030 жылға дейінгі алшақтықты еңсеру үшін жаңартылған саяси ерік-жігер мен қарқынды инвестицияларды талап етеді», — деді БҰҰ Экономикалық және әлеуметтік мәселелер жөніндегі Бас хатшысының орынбасары Ли Цзюньхуа.БҰҰ RES 2026 Саммитінің стратегиялық серіктесі болып табылады және оны экология мен климат саласындағы өңірлік ынтымақтастықты ілгерілету платформасы ретінде қолдайды. Үш күн бойы БҰҰ-ның 18 құрылымы климат өзгеруіне бейімделу, су ресурстарын басқару, қоғамдық денсаулық сақтау, апат қаупін азайту, тұрақты даму, гендерлік теңдік, жастарды тарту және экожүйелердің орнықтылығы сияқты бағыттар бойынша техникалық сараптама, саяси ұсынымдар мен нақты тәжірибе ұсына отырып, 25 панельдік сессия мен 5 семинарды ұйымдастыруға қатысады. Саммит Орталық Азия үшін аса маңызды кезеңде өтіп отыр. Өңір су тапшылығы, мұздықтардың шегінуі, жердің тозуы және биоалуантүрліліктің азаюы сияқты күшейіп келе жатқан экологиялық қысымға тап болып отыр. Бұл тәуекелдер экономикалық орнықтылыққа, азық-түлік және энергетикалық жүйелерге, сондай-ақ адам қауіпсіздігіне барған сайын арта әсер етуде. Сонымен бірге бұл сын-қатерлердің көбі трансшекаралық сипатқа ие және үйлестірілген өңірлік жауапты талап етеді. RES 2026 Саммитінің негізгі күтілетін нәтижелерінің бірі Орталық Азия мемлекеттері басшыларының өңірлік экологиялық ынтымақтастық жөніндегі Бірлескен декларациясын қабылдау болмақ. Сондай-ақ Саммитте 2026–2030 жылдарға арналған Біріккен Ұлттар Ұйымымен әріптестіктегі өңірлік экологиялық бастамаларды іске асыру жөніндегі Іс-қимыл бағдарламасы — «Орталық Азияның орнықты болашағына арналған ортақ көзқарас» жария етіледі. Бұл бағдарлама климат пен экологияға инвестициялар, табиғатқа негізделген шешімдер, өңірлік экологиялық тиімділікке шолу, айналмалы экономика және өңірлік Green School платформасы сияқты бағыттардағы басым жобаларды қамтиды. Саяси көшбасшылық, техникалық сараптама және қаржылық серіктестерді бір алаңға біріктіре отырып, RES 2026 диалогтан нақты іске асыру кезеңіне өтуді қамтамасыз етуге және көпжақты ынтымақтастық пен ортақ іс-қимыл арқылы Орталық Азияның экологиялық мәселелерді шешудегі ұжымдық рөлін нығайтуға бағытталған.

1 of 5

Оқиға

14 сәуір 2026

Өңірлік экологиялық саммит 2026

ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев бастамасымен ұйымдастырылған Өңірлік экологиялық саммит (RES 2026) 2026 жылғы 22–24 сәуірде Астана қаласында өтеді. Біріккен Ұлттар Ұйымы Саммиттің стратегиялық серіктесі болып табылады және ол Орталық Азиядағы экологиялық тұрақтылықты ілгерілету үшін үкіметтерді, халықаралық ұйымдарды және басқа да мүдделі тараптарды біріктіреді. Саммит аясында БҰҰ-ның он сегіз агенттігі климаттық іс-қимыл, экологиялық тұрақтылық және тұрақты даму бағыттарын қамтитын 25 сессия мен 5 семинарды бірлесіп ұйымдастырады. Саммит ортақ экологиялық сын-қатерлерге үйлестірілген өңірлік шешімдерді ілгерілетуге арналған алаң болады. Негізгі нәтижелердің бірі Орталық Азия мемлекеттері басшыларының өңірлік экологиялық ынтымақтастық туралы Бірлескен декларацияны қабылдауы болады. Сонымен қатар БҰҰ-мен серіктестікте әзірленген 2026–2030 жылдарға арналған Іс-қимыл бағдарламасы ұсынылып, өңірдің орнықты әрі тұрақты болашағын қамтамасыз етуге бағытталады.Тіркелу Қосымша ақпарат

1 of 5

Оқиға

07 сәуір 2026

БҰҰ Қазақстанда жол қауіпсіздігі бойынша жаһандық науқанды іске қосты

Қазақстан Біріккен Ұлттар Ұйымының #MakeASafetyStatement жаһандық ақпараттық науқанына қосылды. Бұл бастама спорт, кино және музыка саласындағы танымал тұлғалардың қолдауымен жүзеге асырылып, жол қозғалысы қауіпсіздігін арттыруға және жол-көлік оқиғалары салдарынан болатын өлім мен жарақаттарды азайтуға бағытталған. 2026 жылғы 3 сәуірден бастап Астана және Алматы қалаларында RTSDecaux компаниясының жарнамалық нысандарында науқан материалдары орналастырылды. Науқанға Новак Джокович, Жан Рено, Майкл Фассбендер және Мишель Йео сияқты әлемге танымал тұлғалар қатысып, жол қауіпсіздігі бойынша негізгі хабарламаларды кең аудиторияға жеткізуде. Науқан әлемнің 80 астам елін және 1000 астам қаласын қамтыды. Бұл бастамаға қосылу арқылы Қазақстан жол қауіпсіздігін ілгерілетуге бағытталған ауқымды халықаралық күш-жігердің бір бөлігіне айналады.Науқан БҰҰ Бас хатшысының жол қауіпсіздігі жөніндегі Арнайы өкілінің кеңсесі тарапынан JCDecaux компаниясымен ынтымақтастықта және Saatchi & Saatchi қолдауымен жүзеге асырылуда. Ол қоғам қайраткерлерін, шешім қабылдаушыларды және пікір көшбасшыларын жол қауіпсіздігі бойынша жеке жауапкершілік алуға шақырады. Науқан қарапайым, тиімді және ғылыми дәлелдерге негізделген мінез-құлық үлгілерін насихаттап, қауіп факторларын азайтуға бағытталған әрекеттерге үндейді.«Жол-көлік оқиғалары — бұл бүкіл әлемдегі “үнсіз пандемия”, ал Қазақстанда олар жыл сайын 2000 астам адамның өмірін қиып, мыңдаған отбасы мен қоғамға әсер етуде. Өлім-жітім деңгейінің төмендеуі және қауіпсіздік белдіктерін міндетті пайдалану сияқты оң өзгерістерге қарамастан, жылдамдықты асыру және мас күйінде көлік жүргізу сияқты мәселелер сақталуда. Қозғалыс қарқыны артқан сайын, жол қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін тұрақты күш-жігер қажет», - деді БҰҰ Бас хатшысының жол қауіпсіздігі жөніндегі Арнайы өкілі Жан Тодт. «Жол қозғалысы қауіпсіздігі — тек көлік мәселесі ғана емес, бұл қоғамдық денсаулық, тұрақты даму және адам өмірін сақтау мәселесі. Жолдағы әрбір өлім мен ауыр жарақаттың алдын алуға болады. Осы науқан арқылы біз жауапкершілік, өзара құрмет және жүргізушілерді, жолаушыларды, жаяу жүргіншілер мен велосипедшілерді қорғауға бағытталған қарапайым, өмірді сақтайтын шешімдер мәдениетін қалыптастыруға ұмтыламыз. Қазақстанда бұл сондай-ақ қоғамды қауіпсіз, инклюзивті және тұрақты мобильдік туралы кең ауқымды диалогқа тартуға мүмкіндік береді», - деп атап өтті Қазақстандағы БҰҰ Тұрақты үйлестірушісі Саранго Раднарагча.Жол-көлік жарақаттары жаһандық деңгейде қоғамдық денсаулық пен даму үшін маңызды проблема болып қала береді. Жыл сайын әлемде шамамен 1,19 миллион адам жол апаттарынан қаза табады және бұл жастар арасындағы өлімнің негізгі себептерінің бірі болып табылады. Қазақстанда Бас прокуратура деректеріне сәйкес, 2025 жылы 36 146 жол-көлік оқиғасы тіркеліп, оның ішінде 1 796-сы өліммен аяқталған.«Алматы және Астана қалаларында қоғамдық көлік аялдамаларының өз желісін пайдаланатын біздің компания, өкінішке қарай, жол-көлік оқиғаларымен үнемі бетпе-бет кездеседі. Сондықтан БҰҰ-ның #MakeASafetyStatement жаһандық науқанына қатысу біз үшін жай ғана ақпараттық қолдау емес, Қазақстан жолдарында жауапкершілік пен қауіпсіздік мәдениетін қалыптастыруға қосқан нақты үлес болып табылады. Сыртқы жарнама мүмкіндіктерін пайдалана отырып, біз миллиондаған адамдарға қарапайым, бірақ өмірді сақтайтын қауіпсіз мінез-құлық қағидаларын жеткізуді мақсат етеміз. Бұл қағидалар адам өмірін сақтауға және қалалық ортаны барлық жол қозғалысына қатысушылар үшін неғұрлым тұрақты әрі жайлы етуге ықпал етеді», — деп түйіндеді RTSDecaux компаниясының бас директоры Арман Қағаров.Науқанды қолдайтын халықаралық тұлғалар қатарында Дидье Дрогба, Патрик Демпси, Шарль Леклер, Марк Маркес, Кайли Миноуг и Юссу Н’Дур бар. Жалпы алғанда, 16 әлемдік танымал тұлға мен Олимпиада чемпиондары науқанның хабарламаларын БҰҰ-ның алты ресми тілінде таратуға атсалысуда. Науқан жаһандық пікір көшбасшыларын жұмылдырып және ауқымды медиа платформаларды пайдалана отырып, мінез-құлық өзгерістерін жеделдетуге және 2030 жылға дейін жол-көлік оқиғаларынан болатын өлім мен жарақаттарды екі есеге қысқартуды көздейтін БҰҰ-ның Жол қауіпсіздігі жөніндегі іс-қимыл онжылдығының мақсаттарына қол жеткізуге бағытталған.БҰҰ Бас хатшысының жол қауіпсіздігі жөніндегі Арнайы өкілінің кеңсесі #MakeASafetyStatement науқанын халықаралық және ұлттық серіктестермен бірлесіп жалғастырып, жаһандық жол қауіпсіздігі күн тәртібін ілгерілетуді және барлық жол қозғалысы қатысушыларының жауапты мінез-құлқын насихаттауды жалғастырады.

1 of 5

Оқиға

01 сәуір 2026

Миллиардтарсыз шешім: қалдықтарды қайта өңдеу қалайша табыс көзіне айнала алады

Бұл қалдықтардың ыдырау процесінде метан бөлінеді — ол денсаулыққа қауіпті улы газ, әрі климаттың өзгеруін күшейтетін фактор. ЮНЕП баяндамасының деректері бойынша, 2050 жылға қарай қатты тұрмыстық қалдықтардың көлемі 3,8 млрд тоннаға дейін ұлғаяды. Қатты қалдықтар секторы метанның антропогендік көздерінің ішінде көлемі бойынша үшінші орында. Ол жаһандық метан шығарындыларының шамамен 11 пайызын құрайды. Дереккөздер: 1) Климаттың өзгеруі жөніндегі Үкіметаралық сарапшылар тобының алтыншы бағалау баяндамасы, 2) Methane emissions (European comission: Energy, Climate change, Environment), 3) What a Waste: A Global Review of Solid Waste Management (World Bank, Washington, DC, 2012-03) Hoornweg, Daniel; Bhada-Tata, PerinazҚазақстан қалдықтарды қайта өңдеу бойынша әлемдік рейтингте бар болғаны 3,8 пайыз көрсеткішімен 179 орын ішінде 175-ші орында тұр. Елімізде қазір tabigat.gov.kz платформасы арқылы қоқыс таситын көліктерді GPS бақылау жүйесі енгізілді, ретсіз қоқыс үйінділері үшін жауапкершілік күшейтілді, техниканы сатып алу үшін жеңілдетілген несие бағдарламалары, мамандырылған кәсіпорындар үшін «ЭкоҚолдау» бағдарламасы және қоқыс газды қайта өңдеуге арналған жобалары жұмыс істейді.Рұқсат етілмеген қоқыс үйінділері ірі қалаларда да, ауылдық елді мекендерде де ең күрделі экологиялық проблемалардың бірі болып қалуда. Олардың пайда болуының негiзгi себептерi — қалдықтармен жұмыс iстеуге жүйелi көзқарастың болмауы, жергiлiктi атқарушы органдар тарапынан бақылаудың жеткiлiксiздiгi және экологиялық мәдениеттiң төмен деңгейi. Қоқыс үйінділер проблемасы тек парниктік газдар шығарындыларында ғана емес. Қалдықтар топырақты және жер асты суларын ластайды, жергілікті флора мен фауна зардап шегеді: жануарлар ауырады, жұқпалы ауруды таратады. Сонымен қатар, қоқыс үйінділер көбінесе өздігінен жанады, бұл қоршаған ортаға және адамдардың денсаулығына қосымша қауіп төндіреді.Photo: UNDP Kazakhstan/ Madina KakimzhanovaБірақ осындай күрделі жағдайда да шешім табатындар бар. Қазақстанның оңтүстігіндегі Сайрам ауданының Ақсу ауылында бір ретсіз қоқыс үйіндісі өзгерістердің бастамасына және ауыл тұрғыны қалдықтарды басқарудың тиімді жүйесін қалай құрғанының үлгісіне айналды. Владислав Голярко білімінен эколог болмаса да, оны тағдыр тағылымы арқылы таңдады. Ол мәселені ресурсқа айналдырып, жергілікті қауымдастықты тартты және бүгінгі таңда бүкіл елге таратуға болатын модель ұсынды.«Біз көпқабатты үйдің бірінші қабатында тұрдық, ал біздің терезелеріміз ретсіз қоқыс үйінділер жаққа қарайтын. Сұмдық иіс болатын, жануарлар үнемі аралап жүретін. Біздің үйдің тұрғындары да, көршілер де үнемі оны толықтырып отырды, ал бұл үйінді әрдайым өсіп жатты. Мен осы қоқыс үйіндісін қалай алып тастауға, оны ретке келтіруге және, ақыр соңында, қалдықтарды өңдеу жолдарын қалай өзгертуге болатынын іздей бастадым», – деп бөліседі Владислав.Photo: UNDP Kazakhstan/ Samat MyrzaliyevОл қиындықтың қандай екенін біледі. 1990 жылдардың басында, Қазақстан тарихындағы ең қиын кезеңдердің бірінде, оның анасы жұмыстан айырылып, күнкөріссіз қалды. Ұлының аман қалуы үшін, оны екі жылға балалар үйіне беруге мәжбүр болды.«Анам мені жалғыз өсірді. Ол кезде жұмыс та, ақша да, азық-түлік те болған жоқ. Қиын болды, аман қалу үшін анам қиын шешім қабылдады - мені балалар үйіне берді. Онда мен 4 және 5 сыныптарын оқыдым. Содан кейін өз мектебіме оралып, оны бітіріп, әскерге аттандым. Балалар үйіндегі тәжірибе менің кейінгі өміріме қатты әсер етті», -деп еске алады Владислав.Бүгінде ол – экологиялық белсендісі, кәсіпкер, «Истоки добра» қоғамдық бірлестігінің негізін қалаушы. Осы жылдар ішінде ол өз идеясын жүзеге асырып, көптеген адамдардың өмірін өзгертті. Бәрі жастардың «Алпамыс» қоғамдық бірлестігімен танысуынан басталды — бұл үкіметтік емес ұйым халықаралық гранттардың қолдауымен жергілікті қауымдастықтар үшін түрлі іс-шаралар ұйымдастыратын.«Әскерден кейін мен үйге оралдым. Жергілікті газетте журналист болып жұмыс істеген анам маған еріктілерді, соның ішінде балалар үйінің тәрбиеленушілерін қабылдайтын қоғамдық бірлестік туралы айтып берді. Мен бірден жазылып, спорттық іс-шараларды ұйымдастыруға көмектесе бастадым. Сонымен қатар ресми жұмыста жеке объектілердің күзетшісі болып жұмыс істедім. Уақыты өте келе қоғамдық жұмысқа араласып кеттім, түрлі тренингтерде көп нәрсе үйрендім: мақсаттарды міндеттерден қалай ажырату, өз жобаларын қалай қорғау, гранттарға өтініш жазу, жалпы өз идеяңды қалай ұсыну керек», –деп әңгімелейді Владислав.2017 жылы ол өзінің жеке қоғамдық бірлестігін тіркеді. Оның миссиясы қоқысты бөлек жинау және қайта өңдеу, сондай-ақ туған ауылының тұрғындарының өмірін жақсарту болды. Сол кезде Владиславқа қоқыс үйіндісін қайта өңдеуге арналған қалдықтарды сату алаңына айналдыру идеясы келді. Бірақ ол үшін қоқыс жинау орындарын жабдықтап, қоршаулар мен контейнерлер орнату қажет болды. Владислав Жаһандық экологиялық қордың шағын гранттар бағдарламасына және БҰҰ Даму бағдарламасына қатысуға өтінім берді. Грант алып, іске кірісті. «Бұл проблеманы жалғыз шешу мүмкін емес еді, тұрғындарды тарту қажет болды. Бірақ қоқысты жай ғана ешкім сұрыптамайды, сондықтан мен тұрғындар пайда көретін жүйені ұсындым, мысалы, ақша түрінде. Арнайы контейнерлер орнатылғаннан кейін адамдар пластик, шыны және қағазды бөле бастады. Біз мұның бәрін қайта өңдеуге алып кететінбіз. Ал қайталама шикізат үшін ақша үйдің шотына түсіп, кіреберістерді жөндеуге, көгалдандыруға және аумақты жинауға бағытталды», - дейді Владислав.Бастапқыда ауыл тұрғындары бұл идеяға күмәнмен қарады, бірақ нақты төлемдерді көріп, белсенді түрде қосыла бастады. Содан кейін Владислав тұрғын үйлердің энергия тиімділігін және энергия үнемдеуді арттыруды ұсынды. Осылайша, түскен ақшаға кіреберістерде энерготиімді жарықдиодты шамдар орнатыла бастады және сол арқылы жарықтың болмау мәселесі де шешілді.Бір ауылдағы тәжірибеден кейін Владислав барлық Сайрам ауданының тұрғындарын тартуды көздеді. Осылайша мобильді қосымша пайда болды. Photo: UNDP Kazakhstan/ Samat Myrzaliyev«Біз қосымшаны өткен жылы іске қостық. Ол такси іздеу сервисі сияқты қағидамен жұмыс істейді: қалдықтарды қабылдайтын кәсіпорындар мен қолында жиналған қалдықтары бар тұрғындар бір-бірін осы арқылы табады. Тұрғын жиналған қоқыстың суретін және өтінімді жүктейді, ал кәсіпорын келіп қалдықтарды алып кетеді. Тапсыру кезіндегі баға килограмына 25-30 теңге аралығында өзгереді. Одан кейін кәсіпорындар жиналған қалдықтарды тазалап, зауытқа 100 теңгеден тапсырады», - деп түсіндірді ол.Қазір Владислав жобасына тұрғын үйлерден басқа, 1.000-ға жуық жеке тұлға, ауданның 170-тен астам заңды кәсіпорны қатысады, олардың 11-і – мектептер. Ең үлкен мектеп – М.Горький атындағы мектебі, онда 2.300 оқушы оқиды. Владислав апта сайын қаңылтыр банкаларды, шыны ыдысты, дәптерлер мен қағазды әкетіп отырады. Қайталама шикізаттан түскен ақшаға бүкіл мектепте жарықдиодты шамдар орнатылды.«Қалдықтарға деген көзқарас пен мінез-құлық формасын өзгерту қажет. Патриоттық ұрандар жұмыс істемейді. Өз үлгіңмен көрсету керек, сондай-ақ сұрыптау қалыпты жағдайға айналатындай жағдай мен инфрақұрылым жасау қажет. Сонда ғана мәдениет өзгереді»Серіктестерімен бірге Владислав жобаны кеңейтті: макулатура, қаңылтыр, пластик, шынының барлығы сұрыпталып, қайта өңдеу зауыттарына жіберіледі. Қазір өндірістік цехта 12 адам жұмыс істейді. Олар барлық қалдықтарды тазартады, басады және жөнелтуге дайындайды. «Біз қалдықтарды қайта өңдеу үшін мұқият дайындаймыз. Құрғақ, таза макулатура қымбат тұрады, сондықтан, мысалы, қораптардан жабысқақ таспаны, қағаз қыстырғыштарды, жіпті алып тастаймыз. Бір жылда 320 тоннадан астам қайталама шикізатты жинап, қайта өңдеуге жіберуді жоспарлап отырмыз», - деп бөлісті Владислав.Владиславтың жоспарында жобаны “жасыл” бюджетке айналдыру, мұнда қалдықтарды қайта өңдеу табыс әкеліп, оны қоқыс шығару қызметінің төлемін толық немесе ішінара өтеуге бағыттауға болады. Владиславтың идеясы бойынша алдымен тұрғын үйлерден немесе сұрыптау пункттерінен қайта өңдеуге болатын барлық қалдықтарды бір компания алып кетеді, ал содан кейін қайта өңдеуге келмейтін қалдықтарды екінші компания жинайды. Сұрыпталған шикізат зауыттарға сатылады, одан түрлі өнімдер өндіріледі, ал түскен пайда қайта өңдеушілер, әкімдіктер және халық арасында бөлінеді.«Мен үкімет деңгейінде қалдықтарды жинау және қайта өңдеу осындай жүйесі енгізіледі деп үміттенемін. Мұндай трансформация полигондар мен жергілікті бюджеттерге жүктемені азайтады, ал бөлек қалдықтарды жинау өседі. Адамдар экологиялық таза өмір салтын сақтай алады, яғни, егер олар қоқысты сұрыптау кезінде белгілі бір норманы орындаса, онда қоқысты шығару үшін ақы төлеудің қажеті жоқ. Өз кезегінде әкімдіктер түскен қаражаттың бір бөлігін сол компанияларға қалдықтарды шығару үшін, ал бір бөлігін жергілікті бюджетке жібере алады», -деп бөлісті Владислав.Владислав үшін бұл жай ғана қоқысты қайта өңдеу жобасы емес өмір салты болып табылады: «Ауданда біз құрған жүйе жұмыс істейді: тұрғындар қатысады, қалдықтар сұрыпталады, ресурстар экономикаға қайтарылады. Мен осындай модельдер мемлекеттік бағдарламалар деңгейінде ескерілсе деп қалар едім, әсіресе ауылдық өңірлер үшін. Олар миллиардтарды талап етпейді, бірақ нақты нәтижелер әкеледі». Жергілікті әрекеттер = Жаһандық әсерШағын гранттар бағдарламасы Шағын гранттар бағдарламасы (SGP) 30 жылдан астам уақыт бойы азаматтық қоғам ұйымдарына және жергілікті қауымдастықтар деңгейіндегі бастамаларға жаһандық экологиялық мәселелерді шешуге, сонымен қатар өмір сүру жағдайларын жақсартуға бағытталған қаржылық және техникалық қолдау көрсетіп келеді. 1997 жылдан бері бағдарлама Қазақстан бойынша биоалуантүрлілік, жердің тозуы, климаттың өзгеруі, химиялық заттар мен қалдықтар, сондай-ақ халықаралық сулар салаларында 374 жобаны қолдады.Елдегі SGP жұмысы туралы толығырақ ақпарат алу үшін SGP Қазақстан парақшасына өтіңіз. SGP ның жаһандық портфелі туралы ақпарат алу үшін SGP жаһандық сайтына өтіңіз.

1 of 5

View all

Баспасөз мәлімдемесі

20 мамыр 2026

Көкшетауда «ЮНИСЕФ Жастары» хабы ашылды

Орталықтың ашылуы жоғары деңгейлі делегацияның өңірге сапарының басты оқиғасы болды. Шараға БҰҰ-ның Қазақстандағы Тұрақты үйлестірушісі Саранго Раднарагча, ЮНИСЕФ-тің Қазақстандағы Өкілі д-р Рашед Мустафа Сарвар, БҰҰ Еріктілер бағдарламасының Қазақстандағы үйлестірушісі Никита Шабаев және ҚР СІМ Көпжақты ынтымақтастық департаментінің директоры Дидар Теменов қатысты.
Сапар аясында делегация өкілдері Ақмола облысы әкімінің орынбасары Досұлан Айтбаевпен кездесіп, өңірдегі балалық шақты қолдаудың жүйелі шараларын талқылады. Маңызды кезеңнің бірі ретінде ЮНИСЕФ пен Ш. Уәлиханов атындағы университет арасында меморандумға қол қойылды. Бұл құжат хабтың жастар үшін тұрақты білім беру және әлеуметтік база ретіндегі мәртебесін бекітті. БҰҰ-ның Қазақстандағы Тұрақты үйлестірушісі Саранго Раднарагча өз сөзінде былай деп атап өтті: «Жастар – тек болашақтың көшбасшылары ғана емес, олар – бүгінгі өзгерістердің басты қозғаушы күші. Көкшетауда осы хабтың ашылуы біздің Тұрақты даму мақсаттарына деген ортақ адалдығымызды көрсетеді. Біз әрбір жастың үні естілетін, ал олардың қоғамға пайда әкелуге деген талпынысы нақты қолдау табатын орта қалыптастырып жатырмыз».ЮНИСЕФ-тің Қазақстандағы Өкілі д-р Рашед Мустафа Сарвар жаңа алаңның стратегиялық рөлін ерекше атап өтті: «"ЮНИСЕФ Жастары" бағдарламасы "Learn – Share – Lead" (Үйрен – Бөліс – Баста) моделіне негізделген. Біз еріктілерге бала құқықтары мен менталды саулық туралы терең білім береміз, ал олар бұл білімді замандастарына таратады. Бүгінде волонтерлік мыңдаған қазақстандық жастардың саналы азаматтық ұстанымына айналды, біз оларды осы жолда қолдағанымызды мақтан тұтамыз». Өз кезегінде ҚР СІМ Көпжақты ынтымақтастық департаментінің директоры Дидар Теменов бұл бастаманың мемлекеттік саясат тұрғысынан маңыздылығына тоқталды: «Қазақстанның бастамасымен Біріккен Ұлттар Ұйымы 2026 жылды Халықаралық волонтерлер жылы деп жариялады. Көкшетаудағы хабтың ашылуы – осы ауқымды қозғалысты кеңейту жолындағы тағы бір нық қадам. Мұнда волонтерлік қызмет бала мүддесін қорғауды басты басымдық деп санайтын жаңа буын көшбасшыларын тәрбиелеу құралына айналады».Жаңа кеңістік заманауи коворкинг үлгісінде жабдықталған, оның ішіне:Интернетпен қамтылған топтық жұмыс аймақтары;Подкаст жазуға және білім беру контентін жасауға арналған кәсіби медиа-студия;Бала құқықтары мен менталды саулыққа арналған мамандандырылған кітапхана кіреді.Сонымен қатар, волонтерлер үшін онлайн-курстар мен жеке тапсырмалар жүйесін қамтитын арнайы білім беру платформасына қолжетімділік ашылды.Көкшетаудағы хаб – бүгінде 10 000-нан астам еріктінің басын қосқан ұлттық «ЮНИСЕФ Жастары» желісінің бір бөлігі. Бағдарламаның жетістіктері қуантады: тек 2025 жылдың өзінде бүкіл Қазақстан бойынша еріктілер 500 тоннадан астам қоқыс жинап, 20 000-нан астам ағаш отырғызды. Сондай-ақ, 100 000-нан астам балаға бала құқықтары мен цифрлық қауіпсіздік туралы ағартушылық сабақтарын өткізді. Бағдарлама бастамаларының медиа-қамтылымы 1 миллионнан астам адамды құрады.ЮНИСЕФ-тің алдағы екі жылға арналған жоспары – волонтерлік қозғалысқа 20 000-ға жуық жасты тартып, еліміздің 6 өңірлік хабы арқылы 2 миллионнан астам баланы пайдалы жобалармен қамту. Көкшетаудағы жаңа орталық көшбасшылық қасиеттерін дамытуға және балалардың мүдделерін қорғауға ниетті 16-35 жас аралығындағы барлық белсенді азаматтар — мектеп оқушылары, студенттер мен жас мамандар үшін ашық.

1 of 5

Баспасөз мәлімдемесі

14 сәуір 2026

Астанада университеттердің ТДМ-ға қол жеткізудегі рөлі талқыланды

Іс-шара алғаш рет Қазақстанда 2030 жылға дейінгі Тұрақты даму күн тәртібін іске асыруға жауапты жоғары оқу орындарының басшылары мен құрылымдық бөлімшелері үшін ұйымдастырылды. Оның мақсаты – қолданыстағы шектеулерді еңсеруге бағытталған практикалық ұсыныстар әзірлеу және үздік тәжірибелермен алмасу болды. Іс-шараға Қазақстанның 89 жоғары оқу орындарының өкілдері қатысты. Кіріспе сөзінде Қазақстандағы БҰҰ Тұрақты үйлестірушісі Саранго Раднарагча: «Университеттер тұрақты даму үдерістерінің өзегінде тұр және оларды тек білім беру мекемелері ретінде ғана емес, сонымен қатар негізгі серіктестер ретінде қарастыру қажет. Білім беру, зерттеу және инновациялар арқылы олар практикалық шешімдерді қалыптастырып, оларды ұлттық және жергілікті деңгейлерде енгізуге ықпал ете алады. Осы тұрғыда университеттермен халықаралық ынтымақтастық пен серіктестікті нығайту тұрақты дамуды ілгерілету және ТДМ-ға қол жеткізу үшін шешуші мәнге ие», - деп атап өтті. Пікір алмасу мен үздік тәжірибелерді талқылау келесі тақырыптық бағыттар бойынша топтық интерактивті сессияларда жалғасты: университеттерді басқару жүйесіне ТДМ қағидаттарын енгізу; тұрақты даму үшін дағдыларды қалыптастырудағы университеттердің рөлі; университеттік зерттеулердің тұрақты трансформациядағы маңызы; студенттердің ТДМ-ды іске асырудағы көшбасшылық рөлін күшейту; гендерлік-инклюзивті университеттік ортаны қалыптастыру; университеттер мен мүдделі тараптар арасындағы серіктестікті нығайту; университеттердің адами капиталын дамыту. Дөңгелек үстел қорытындысы бойынша қатысушылар Қазақстандағы жоғары білім беру жүйесіне тұрақты даму қағидаттарын тиімді енгізуге ықпал ететін практикалық ұсынымдар әзірледі.

1 of 5

Баспасөз мәлімдемесі

04 наурыз 2026

БҰҰ-ның Қазақстандағы Тұрақты үйлестірушісі Қазақстан Сенат Төрағасымен тұрақты даму күн тәртібін ілгерілету мәселесін талқылады

Кездесу барысында тараптар Қазақстан мен БҰҰ арасындағы ынтымақтастықтың негізгі бағыттарын, соның ішінде Тұрақты даму мақсаттарын іске асыру, заңнамалық процестерде халықаралық сараптаманы пайдалану және тұрақты даму күн тәртібін ілгерілету мәселелерін талқылады. Әсіресе Сенаттың тұрақты дамуды іске асыруды мониторингтеу жөніндегі Парламенттік комиссиясының жұмысы мен Қазақстанның тұрақты даму саласындағы көшбасшылық рөлі атап өтілді.Сондай-ақ тараптар гендерлік теңдік, әйелдердің парламенттегі өкілдігі, бюджеттік жоспарлау, адам құқықтары саласындағы халықаралық міндеттемелерді іске асыру, алдағы өңірлік бастама - Өңірлік экологиялық саммит пен ынтымақтастық болашағын талқылады.Кездесу қорытындысы бойынша БҰҰ мен Қазақстан Парламенті арасындағы серіктестікті одан әрі нығайту және тұрақты даму мақсаттарына қол жеткізуді жеделдету бағытындағы бірлескен жұмысты жалғастыруға дайындық білдірілді.

1 of 5

Баспасөз мәлімдемесі

17 ақпан 2026

Алматыда Қазақстан Сыртқы істер министрінің БҰҰ Елдік тобымен кездесуі өтті

Алматы, 2026 ж. 14 ақпан – Қазақстандағы Біріккен Ұлттар Ұйымының Елдік тобы Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрі Ермек Көшербаевпен тұрақты даму басымдықтарын ілгерілету мақсатындағы ынтымақтастықты одан әрі нығайту мәселелерін талқылау үшін кездесу өткізді. Кездесу барысында тараптар 2026–2030 жылдарға арналған Тұрақты даму жөніндегі БҰҰ Ынтымақтастықтың негіздемелік бағдарламасы аясындағы өзара іс-қимылдың негізгі бағыттарын қарастырды. БҰҰ Елдік тобы алдағы бағдарламалық кезеңге арналған стратегиялық басымдықтарын таныстырып, инклюзивті экономикалық өсуді, экологиялық тұрақтылықты, цифрлық трансформацияны, әлеуметтік қорғауды және институттарды нығайтуды ілгерілетуге бағытталған бастамаларды ұсынды.Тараптар БҰҰ Жарғысының қағидаттарына адалдықтарын және ұлттық, өңірлік және жаһандық сын-қатерлерді шешудегі көпжақты ынтымақтастықты тереңдетуге бейілділіктерін растады. Алматы қаласында Орталық Азия және Ауғанстан үшін Тұрақты даму мақсаттары жөніндегі БҰҰ Өңірлік орталығын дамыту мәселесіне ерекше назар аударылды. Аталған орталық 2030 жылға дейінгі Тұрақты даму күн тәртібін іске асыру мақсатында білім алмасу, саясаттық диалог және әлеуетті арттыру алаңы болмақ.Тараптар сондай-ақ 22–24 сәуірде өтетін Өңірлік экологиялық саммитке дайындық мәселелерін, сондай-ақ БҰҰ жүйесінде Халықаралық су ұйымын құру жөніндегі бастама аясындағы консультацияларды қоса алғанда, өңірлік су ынтымақтастығы бағытындағы өзара іс-қимылды талқылады. Қазақстанның цифрлық трансформациясы контекстінде Алматы қаласында БҰҰ ЭСКАТО Тұрақты даму үшін Азия және Тынық мұхиты цифрлық шешімдер орталығын құру бастамасының маңыздылығы атап өтілді. Бұл бастама елдің өңірлік инновациялар және тұрақты шешімдер орталығы ретіндегі рөлін одан әрі нығайтуға ықпал етеді.Кездесу қорытындысы бойынша тараптар тұрақты даму мүддесінде Қазақстанда және өңірде нақты ынтымақтастықты тереңдетуге, күш-жігерді үйлестіруге және бірлескен бастамаларды ілгерілетуге өзара қызығушылықтарын растады.

1 of 5

Баспасөз мәлімдемесі

14 маусым 2023

ФАО Қазақстандағы ормандарды қалпына келтіруге өз үлесін қосады

2022 жылғы сәуірден бастап Біріккен Ұлттар Ұйымының Азық-түлік және ауылшаруашылық ұйымы (ФАО) елдердің ормандарды және басқа да орманды жерлерді қалпына келтіру бойынша ұлттық әлеуетін арттыру, сондай-ақ аймақ елдерінің жер деградациясының алдын алуда мамандардың сараптамасын күшейту бойынша аймақтық жобаны жүзеге асыруда. «Орталық Азиядағы бұзылған ормандарды және басқа да орманды жерлерді қалпына келтіру» жобасы FRIENDS деп те аталады, ФАО-Түркия орман шаруашылығы серіктестігі бағдарламасы аясында Әзірбайжан, Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Түркіменстан және Өзбекстанда жүзеге асырылуда. Қазақстанның Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметі бойынша, елдегі жердің шамамен 70 пайызы тозған жерлерге жатқызылған. Бұл аумақтардың көпшілігі сексеуіл ормандарынан, далалық және егіншілік алқаптарынан тұратын қуаң зоналар. Жердің тозуы негізінен малдың шамадан тыс жайылуы мен сортаңдануынан болады. Сексеуіл ормандарында Жердің тозуының негізгі себептері отынға мен көмір өндіруге арналған жойылуы, мал жаю болып табылады. FRIENDS жобасының менеджері Адем Билгин мен ФАО орман шаруашылығы қызметкері Петер Печачек 2023 жылдың 29 мамыры мен 1 маусымы аралығында Қазақстанға жұмыс сапарымен келді. Миссияның мақсаты – әлеуетті дамыту бастамаларына елдің қажеттіліктерін бағалау және ормандарды молықтыру әдістерін көрсету үшін пилоттық учаскелерге бару. Сонымен қатар, ФАО өкілдері жобаның жүзеге асырылу барысын талқылау үшін Қазақстандағы FRIENDS жобасының ұлттық үйлестірушісімен кездесті. Билгин мен Печачек «Республикалық орман селекциялық тұқым өсіру орталығы» мемлекеттік кәсіпорнының аумағында орналасқан Ақмола облысындағы әлеуетті пилоттық учаскелерді бағалады. Олар сондай-ақ Алматы облысындағы ықтимал пилоттық нысандарды аралады. Осы облыстар мен тиісті учаскелерді ҚР Үкіметі ұсынған болатын. Билгин мен Печачек сапары мен бағалауының нәтижесінде жобаның өз мақсаттарына жету жолында екенін растады. Олардың миссиясы болашақ іс-шараларды жоспарлауға да ықпал етті. ФАО-Түркия серіктестік бағдарламасы туралы ФАО-Түркия серіктестік бағдарламасының мақсаты Әзірбайжан, Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Түркия, Түрікменстан, Өзбекстан және басқа да өзара мүдделі елдерде азық-түлік қауіпсіздігін, ауылдағы кедейлікті азайтуды және орманды тұрақты басқаруды, шөлейттенумен күресуді және экожүйелерді сақтауды қолдау болып табылады. 2007 жылы басталған ФАО-Түркия азық-түлік және ауылшаруашылық серіктестік бағдарламасының (FTPP) бірінші кезеңі шамамен 10 миллион АҚШ доллары көлеміндегі мақсатты қорға жарналармен қолдау тапты. Жарналарды Түркияның Ауыл шаруашылығы және орман шаруашылығы министрлігі береді. Бағдарламаның бірінші кезеңін жүзеге асыру барысында 2009-2015 жылдар аралығында әлемнің 16 елінде 28 жоба жүзеге асырылды. 2014 жылы FTPP-нің екінші кезеңін ФАО-Түркия орман шаруашылығы серіктестігі бағдарламасының бірінші кезеңімен бірге 20 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қосымша қаржыландырумен бастады, бұл Түркияның жалпы үлесі 30 миллион АҚШ долларын құрайды. СІЛТЕМЕЛЕР: • Жоба жайлы • FRIENDS жобасы бойынша аймақтық таныстыру семинары • ФАО орман шаруашылығы бағдарламасы

1 of 5

View all