Біріккен Ұлттар Ұйымы Қазақстан

The UN system in Kazakhstan stands firmly in support of the country’s aspiration to join the ranks of the 30 most developed countries of the world by achieving the OECD standards. We remain convinced that the 2030 Global Agenda for Sustainable Development and its 17 SDGs are an excellent instrument that can help Kazakhstan to effectively achieve its development aspirations as articulated in Strategy 2050 and the subsequent reform agenda.

Индустрияландыру, инновациялар және инфрақұрылым

Бейбітшілік, әділдік және тиімді институттар

Көбірек мәлімет алу

Баспасөз мәлімдемесі

25 ақпан 2026

Бағдарлама өңірде гендерлік зорлық-зомбылықтың алдын алу және гендерлік теңдікті ілгерілету жөніндегі күш-жігерді күшейтуге бағытталған. «Гендерлік теңдік үшін зиянды көзқарастар мен нормаларға қарсы тұру (CHANGE)» атты бағдарлама БҰҰДБ, ЮНФПА және БҰҰ Әйелдер құрылымымен ұлттық билік органдарымен, азаматтық қоғам ұйымдарымен және жеке сектормен тығыз ынтымақтастықта жүзеге асырылады.«Әйелдер мен қыздардың құқықтары мен мүмкіндіктерін кеңейту, гендерлік зорлық-зомбылықтың барлық түрлерінің алдын алу және гендерлік теңдік саласында тұрақты әрі өлшенетін прогреске қол жеткізу өңірдің одан әрі дамуы үшін шешуші мәнге ие. CHANGE бағдарламасы ЕО мен БҰҰ арасындағы берік әріптестікті көрсетеді және Орталық Азия елдерінің гендерлік теңдікті ілгерілету жөніндегі күш-жігерін қолдайды», — деді ЕО-ның Қазақстандағы Елшісі Алешка Симкич ханым. Заңнамалық және саяси тетіктердегі ілгерілеуге қарамастан, гендерлік зорлық-зомбылықтың алдын алу Орталық Азияда басым бағыт болып қала береді. БҰҰ бағалауынша, шамамен әрбір үшінші әйел немесе қыз өмірінде зорлық-зомбылыққа ұшыраған, ал әлеуметтік стигма мен үнсіздік хабарлау деңгейін төмендетуде. Соңғы өңірлік үрдістер тіркелген жағдайлардың өсуін көрсетеді, бұл бір жағынан хабардарлықтың артуын, екінші жағынан қорғау жүйесіндегі олқылықтарды айғақтайды.«Гендерлік зорлық-зомбылықты тек институционалдық шаралармен жою мүмкін емес — бұл тұрақты қоғамдық өзгерістерді талап етеді», — деді БҰҰ-ның Қазақстандағы Тұрақты үйлестірушісі Саранго Раднарагча ханым. «БҰҰ гендерлік теңдікті ілгерілетуге және зорлық-зомбылықтың түпкі себептерін инклюзивті диалог пен ұзақ мерзімді әріптестік арқылы жоюға бағытталған шешімдерді қолдауға бейілді». Бағдарлама зорлық-зомбылыққа нөлдік төзімділік қағидатын ілгерілету; азаматтық қоғам ұйымдарының әлеуетін, үйлестіруін және адвокациялық рөлін күшейту; сондай-ақ әйелдердің экономикалық мүмкіндіктерін кеңейту және тұрақты табыс көздеріне қолжетімділігін арттыру арқылы өңірде гендерлік зорлық-зомбылық деңгейін төмендетуге ықпал етеді.«Гендерлік зорлық-зомбылық — бұл тек адам құқықтарының бұзылуы ғана емес, сонымен қатар инклюзивті әрі орнықты дамуға айтарлықтай кедергі», — деді БҰҰДБ-ның Тұрақты өкілі Катаржина Вавьерниа ханым. «Бұл Көпелдік бағдарлама аясында БҰҰ мен ЕО үкіметтерге нақты әрі өлшенетін өзгерістерге қол жеткізу үшін сараптаманы, әріптестіктерді және ресурстарды біріктіруде».Тамыры тереңде жатқан кемсітуші әлеуметтік нормалар бұл тәуекелдерді күшейтеді: 2023 жылғы Гендерлік әлеуметтік нормалар индексі Орталық Азияда гендерлік кемсітушілік көзқарастардың жоғары деңгейде сақталғанын көрсетеді, респонденттердің басым бөлігі әйелдерге қатысты кем дегенде бір кемсітушілік көзқарасты білдірген, ал кейбір жағдайларда интимдік серіктес тарапынан жасалатын зорлық-зомбылыққа төзімділік кең таралған. Цифрлық технологиялар арқылы жасалатын зорлық-зомбылық та маңызды мәселеге айналуда, әйелдердің едәуір бөлігі онлайн-қудалау мен қорқытуға тап болғанын хабарлайды.«CHANGE бағдарламасының іске қосылуы гендерлік зорлық-зомбылықтың барлық түрлерін жою жолындағы әріптестіктің маңызын айқындайды», — деді ЮНФПА-ның Қазақстандағы өкілі және Қырғызстан мен Түрікменстан бойынша елдік директоры Чинве Огбонна ханым. «ЕО, БҰҰ және ұлттық әріптестер бірлесіп 2030 жылға дейінгі Тұрақты даму күн тәртібіне қол жеткізу жолында нақты нәтижелерге қол жеткізеді». Сонымен қатар, әйелдердің еңбек нарығына қатысу деңгейінің төмендігі және ақысыз күтім жұмыстарының шамадан тыс жүктемесі сияқты экономикалық теңсіздіктер олардың қауіпсіздік пен қолдау іздеу мүмкіндіктерін шектейді. Өңірдегі тәжірибе орнықты ілгерілеу зиянды көзқарастарға қарсы тұратын, қауымдастық деңгейіндегі акторларды нығайтатын және әйелдердің экономикалық мүмкіндіктерін кеңейтетін ұзақ мерзімді алдын алу шараларын талап ететінін көрсетеді. Өңірлік тәсілді қолдана отырып, бағдарлама елдерге ортақ сын-қатерлерді шешуге, тәжірибе алмасуға және алдын алу шараларын кең ауқымда күшейтуге қолдау көрсетеді.«Азаматтық қоғам тиімді алдын алу шараларының негізінде жатыр, әсіресе зиянды нормаларға қарсы тұрып, әйелдер мен қыздарды қолдайтын алдыңғы шептегі ұйымдар», — деді БҰҰ Әйелдер Орталық Азия кеңсесінің басшысы және Қазақстандағы елдік өкілі д-р Джерен Гювен Гюреш. «ЕО-БҰҰ CHANGE бағдарламасы аясында біз осы алдыңғы шептегі ұйымдарды нығайтып, әйелдердің мүмкіндіктерін кеңейтіп, Орталық Азияда гендерлік зорлық-зомбылықты азайту үшін қажетті әлеуметтік өзгерістерді ілгерілетудеміз». Бағдарлама 2026–2028 жылдары Орталық Азияның барлық бес елін қамтиды. Ол гендерлік зорлық-зомбылыққа қарсы іс-қимыл бойынша ортақ өңірлік негіз қалыптастырып, сонымен қатар ұлттық басымдықтар мен жергілікті ерекшеліктерді ескеруге мүмкіндік береді.

1 of 3

Оқиға

20 қаңтар 2026

Аяғыма кебіс кисем де бақыттымын: Әминаның кеңседегі жұмыстан экологиялық атқораға дейінгі жолы

Алты жыл бұрын Әмина Есина беделді компанияда қаржы директоры ретіндегі табысты мансабын тастап, өзінің балалық арманын — кәсіби түрде жылқы өсірумен айналысу және өз атқорасын салуды жүзеге асыруға шешім қабылдады.Алғаш рет Әмина балалық шағында атқа бірнеше минут қана отыра алды, бірақ сол кездің өзінде ең асыл арманы пайда болды.«Бала кезімізде анам екеуміз саяжайға барғанбыз, далада жылқылар жайылып жүргені есімде. Мен оларды көру үшін саяжайдан қашып кететін едім. Барлық бос уақытымды жылқыларды бақылап, олардың суретін салумен өткізетінмін. Бірде маған бір қойшы жолығып, шөлдегенін айтып, суды қайдан алуға болатынын көрсетуді өтінді. Мен оны саяжай жаққа жібердім, ол маған оның атына мінуді ұсынды да, аттың тізгінін ұстап, қасымызда еріп жүрді», — деп еске алады Әмина. Әминаның әкесі кішкентай кезінде қайтыс болды, ал оның соңғы тілегі қызының «экономист мамандығын игеріп, жақсы жерде жұмыс істеуі» болды. Осылайша Әмина өзінің арманынан біршама уақытқа бас тартты. Жылдар өте келе оның мансабы өсіп, ірі ұйымның қаржы директорына жетті. «2020 жылы, пандемияның нағыз өршіп тұрған кезі, мен бір рет қана өмір сүретінімді және шын мәнінде не қалайтынымды ойлана бастадым. Осылайша мен жұмыстан шығып, атқораға бет бұрдым – онда бір айналым үшін 500 теңге жалақы алатын қарапайым жұмыскер болдым. Міне, мен атпен шеңбер бойымен жүремін: қолымда аттың тізгіні, үстімде жұмыс киімі, атқораның иісі мүңкіп тұр, аяқта кебіс – бірақ мен өте бақыттымын!», – деп Әмина өткенімен бөліседі. Ол баяу, бірақ сенімді қадаммен арманына қарай аяқ басты. Алдымен ол қоғамдық бірлестікті тіркеді, кездесулерге барып, жылқыларды күтіп-баптау туралы әңгімелеп, серіктестерінің атқорасында иппотерапияны дамыта бастады. Иппотерапия – мүгедектігі бар адамдарды оңалту және әлеуметтендіру әдісі және адаптивті ат спорты әлеміне алғашқы қадам. Тірі тренажер рөлін атқаратын жылқымен өзара әрекеттесу қимыл қозғалыс үйлесімін, тепе-теңдікті, бұлшықет тонусын дамытуға ғана емес, сонымен қатар мүгедектердің психоэмоционалды жағдайын жақсартады. Мұнда олар өмірдің басқа салаларында жиі жетіспейтін нәрсені алады: қозғалыс еркіндігін сезінеді, спорттық нәтижелерге қол жеткізеді, өзіне деген сенімділікті арттырып, спорттық және әлеуметтік өмірге тең қатысу қуанышын сезіну мүмкіндігіне ие болады. «Жылқылармен жұмыс істеген алты жыл ішінде мен иппотерапия жылқылар үшін ең адамгершілік тәсіл екенін түсіндім. Менің барлық идеяларымды бизнес серіктестер қолдайды. Атқорада бізде жалға алуға болатын, ат спортына арналған жылқылар да бар. Бірақ иппотерапияны біз арнайы дайындалған жылқылармен өткіземіз. Олар қорада тұрмайды, байлауда ұсталмайды, еркін жайылады. Оңалтуға тірек-қимыл аппараты, церебральды сал ауруы сияқты әртүрлі аурулары бар балалар келеді. Олардың дәрігерлерімен бірлесіп біз жаттығулар мен сабақтардың қарқындылығын таңдаймыз», —дейді Әмина.Алайда, Әминаның негізгі идеясы айналмалы экономика принциптерін — ресурстарды пайдалануға және қалдықтарды азайтуға тұрақты көзқарасты сақтайтын тұрақты атқора құру болды. Шаруа қожалықтарының ортақ проблемаларының бірі – жануарлардың тіршілік қалдықтары. Орташа алғанда, бір жылқыдан күніне шамамен 20 килограмм көң шығарылады, бұл жылына жеті мың килограмнан асады. Әмина көңді өңдеу жолдарын іздей бастады. Оның жобасы Жаһандық экологиялық қордың Шағын гранттар бағдарламасының жетінші кезеңі және Қазақстандағы БҰҰ Даму бағдарламасының аясында қолдау тапты. Ол өзінің серіктестерімен бірге өңдеудің екі әдісін: жаңбыр құрттарының көмегімен вермикомпост және биобактериялардың көмегімен биогумус шығару жолдарын сынап көрді. «Қазір бізде екі пилоттық алаң бар: Ақмола және Қарағанды облыстарында. Біріншісінде біз жауын құрттарын қолданамыз, бірақ бұл өте ұзақ және қиын процесс. Екіншісінде біз биобактериялардың көмегімен өңдейміз – бұл процесс шамамен екі айға созылады», — деп Әмина жоспарларымен бөлісті. Енді қорадағы барлық көң биогумусқа өңделеді, содан кейін ол өзінің және үлестес фермаларында жемдік шөптер алқаптарында тыңайтқыш ретінде қолданылады. «Біз картоп өсіреміз және әдетте егістіктерді минералды тыңайтқыштармен тыңайтамыз. Қазір біз жаңа экологиялық таза органикалық тыңайтқыштарды қолданып жатырмыз. Бір жылдан кейін біз жаңа өнім жинаймыз, ал органикалық заттар мен біздің өнімнің сапасы, әрине, жақсарады», — дейді жобаға қатысқан фермерлердің бірі.2024 жылы Қазақстанда «Органикалық өнім өндіру және оның айналымы туралы» заң қабылданды, ал кейінірек «Органикалық тыңайтқыштар. Вермикомпосттар. Техникалық шарттар туралы» ҚР стандарты бекітілді. Әмина заңнамадағы бұл өзгерістер фермерлерге ауылшаруашылық жануарларының тіршілік қалдықтарын жою мәселесін шешуге және тиімді тыңайтқыштар алуға көмектесетініне сенімді. «Мен серіктестеріме заңнамадағы өзгерістер туралы және барлық қалдықтар қайта өңделетін және қайта пайдаланылатын жабық циклді экологиялық атқора идеясы туралы айттым. Олар мені қолдады және біз бірлескен жобаны жүзеге асыра бастадық. Қазір ол кеңейіп, екі саланы қамтиды», — деп ойын жалғастырады Әмина.Әминаның арманы экологиялық атқорадан басталып, кейін жаһандық бастамаға айналды. Ол мүгедектігі бар балаларға көмектеседі, қалдықтарды қайта өңдейді, жергілікті қоғамдастықтарды тартады және іс жүзінде дөңгелек экономика қағидаттарын жүзеге асырады.«Мен бір күнде әлемді өзгертпейтінімізді білемін. Бірақ мүгедек баланың атқа мінген әрбір айналымы – алға қадам. Тыңайтқышқа айналған әрбір килограмм көң – бұл біздің жеріміздің саламаттығына қосқан үлесіміз. Біз жай ғана атқора салып жатқан жоқпыз. Біз қамқорлық, экология және адам қатар жүретін жаңа модель құрып жатырмыз».

1 of 3

Жарияланым

15 қаңтар 2026

Қазақстан үшін 2026–2030 жж. арналған БҰҰ Тұрақты даму бойынша Ынтымақтастықтың негіздемелік бағдарламасы

Қазақстан үшін 2026–2030 жылдарға арналған Біріккен Ұлттар Ұйымының Тұрақты даму бойынша Ынтымақтастықтың негіздемелік бағдарламасы (Бағдарлама) – тұрақты дамуға жетуді жеделдетуге арналған батыл әрі трансформациялық бағдарлама. Ұлттық басымдықтар мен Тұрақты даму жөніндегі 2030 күн тәртібіне негізделген бұл Ынтымақтастықтың негіздемелік бағдарламасы БҰҰ Елдік тобы мен Қазақстан Үкіметінің стратегиялық әріптестігін білдіреді және елдің инклюзивті өркендеуіне жету жолында ешкім артта қалмайтынын қамтамасыз етеді. Ынтымақтастық негізі БҰҰ Елдік тобының Үкімет, азаматтық қоғам, сарапшылар, жастар өкілдері және жеке сектор арасындағы сараптамалық, кеңестік және бірлескен жұмыстың нәтижесі болып табылады. Осы серіктестер болашаққа бағытталған екі талдау іс-шараларына, фокус-топ талқылауларына және басқа консультацияларға қатысқан. Сонымен қатар аймақтық БҰҰ өкілдіктері мен тақырыптық коалициялар да пікір білдірген.Табысы орташадан жоғары ел ретінде Қазақстан экономикалық өсім, әлеуметтік прогресс және институттық даму салаларында елеулі жетістіктерге қол жеткізді. Сан алуан және ресурстарға бай экономикаға ие болған ел тұрақты өсуін сақтап келе жатыр, дегенмен мұнай экспортына тәуелділік, аймақтық экономикалық айырмашылықтар, демографиялық өзгерістер және экологиялық тұрақтылық мәселелері сияқты сын-қатерлермен кездесуде. БҰҰ Елдік тобы өзінің сараптамасын пайдалана отырып, күш-жігерін жинап, халықаралық нормаларға берік бола отырып, инновацияны, тұрақтылықты және әділдікті дамытумен қатар, осы сынақтарды жеңуде Қазақстанға қолдау көрсетуде.

1 of 3

Оқиға

25 ақпан 2026

Қиындықтан – өнімге

Үш баланың анасы, 48 жастағы Айшагүл Дуганованың көздері жаңа жылыжайы туралы айтқанда қуанышқа толады. Бұл жылыжай оның отбасының денсаулық мәселелері мен қаржылық қиындықтары жағдайында өміріне жаңа тұрақтылық әкелді.Алматыдан шамамен 150 шақырым шығысқа қарай орналасқан Қорам ауылында Айшагүлдің өмірі күйеуінің ауыр жарақат алуымен және егде жастағы қайын ата-енесінің ауыр сырқаттарымен ерекшеленді.Отбасының бар жауапкершілігі оның мойнында болғандықтан, Айшагүл жақындарына күтім жасау қажеттілігі мен табыс табу міндетінің арасында қалды; сонымен бірге үйден алыс орналасқан жұмыс мүмкіндіктерін пайдалана алмады.Күйеуі жарақат алғанға дейін Айшагүл онымен бірге егін алқабында еңбек етіп, өнімдерін жергілікті базарларда сататын. Алайда күйеуінің жағдайы нашарлаған сайын ол оны жалғыз қалдыра алмай, отбасы медициналық шығындарды жабу және балаларын қамтамасыз ету үшін қарызға бата бастады.«Күн сайын мен таңдауға мәжбүр болдым — ауырған отбасымды күту немесе оларды қалдырып жұмысқа шығу. Мұндай таңдауды ешкім жасамауы тиіс», — дейді Айшагүл, көп жылғы күтімнің шаршауы оның дауысынан сезіледі.Бұрылыс сәті Айшагүлдің туысы оның ауыр жағдайын біліп, оны жылыжай шаруашылығы бойынша оқыту бағдарламасымен таныстырғанда туды. Бұл бастама БҰҰ Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымының (ФАО) CACILM-2 жобасының бір бөлігі болып табылады және Жаһандық экологиялық қор (GEF) қаржыландырады. Жоба мақсаттарының бірі — Қазақстандағы ауыл әйелдерін тұрақты ауыл шаруашылығы әдістерін меңгеруге және аграрлық қызметтен табыс табуға қажетті дағдылар мен ресурстармен қамтамасыз ету. ФАО-ның серіктесі — Еңбекшіқазақ ауданындағы Жергілікті қауымдастық қоры ұйымдастырған оқыту курсы арқылы Айшагүл көкөніс өсіру дағдыларын жетілдіріп, азық-түлікті өз бетінше өндіруге мүмкіндік алды.Қорда жұмыс істейтін агроном Павел Кавунов жобадағы оқыту мазмұнын түсіндірді: «Біз климатқа бейімделген, практикалық ауыл шаруашылығы әдістеріне басымдық бердік, бұл әйелдерге өнімді жылдам әрі тұрақты өндіруге мүмкіндік береді».Ол көшеттердің ерекшеліктері, олардың тамыр жүйелері және отырғызу кезінде ескерілуі тиіс маңызды аспектілер туралы ақпарат берді. «Мақсат — оларға өз жағдайында табысқа жету үшін қажетті құралдар мен білім беру», — деп қосты ол.Жергілікті сарапшылардың қатысуы әйел фермерлердің тек оқытылып қана қоймай, сонымен қатар тұрақты кеңес пен мәселелерді шешу бойынша қолдау алуын қамтамасыз етеді, бұл олардың ауыл шаруашылығы қызметінің тұрақтылығы үшін аса маңызды.ФАО Айшагүл және тағы тоғыз әйелмен бірге олардың жер учаскелеріне ауданы 100 шаршы метр болатын туннельдік жылыжайлар орнатты. Бұл ынтымақтастық олардың өз ауласында жыл бойы көкөніс өсіруіне мүмкіндік беріп, экономикалық тәуелсіздік пен ұзақ мерзімді тұрақтылыққа жол ашты.Әйелдер өз микро-фермаларын басқаруды үйрене отырып, агрономдар мен үйлестірушілер желісінің қолдауын алады. Олардың қатарында Бақытгүл Елшібаева бар, ол әйелдерге жергілікті нарықтармен және сатып алушылармен байланыс орнатуға көмектеседі. «Біздің мақсатымыз — бастапқы қолдаумен шектелмей, бұл әйелдердің дербес дамуына мүмкіндік беретін тұрақты инфрақұрылым қалыптастыру», — дейді ол.Қазір Айшагүл жаңа жылыжайын толық пайдаланып, отбасының қажетіне огурец және басқа да көкөністер өсіруде. «Бұл жылыжай бәрін өзгертті. Ол маған отбасымның жанында болуға және сонымен бірге оларды қамтамасыз етуге мүмкіндік береді», — дейді ол. Өз жетістігінен жігерленген Айшагүл қауымдастығындағы басқа әйелдерге де үйреніп, бірге дамуға көмектесетін тұрақты шаруашылық құруды армандайды. Жылыжай орнатудан бөлек, жоба әйел фермерлерді жер өңдеу материалдарымен және қияр тұқымдарымен қамтамасыз етті. Әйелдер бірігіп 3 992 килограмм өнім сатып, әдеттегі табыстарынан шамамен екі есе көп кіріс тапты. Қосымша табыс 64 адамның өмірін жақсартуға ықпал етіп, қауымдастықтың ауыл шаруашылығын нығайтты.CACILM-2 жобасы Орталық Азиядағы ауыл қауымдастықтарына мақсатты оқыту, ресурстар және тәлімгерлік ұсына отырып, жұмыс орындарының жеткіліксіздігі мен ақпараттың тапшылығы сияқты негізгі кедергілерді жоюға бағытталған. Сонымен қатар жергілікті қорлар мен сарапшылармен серіктестік арқылы қатысушылар жергілікті нарықтармен байланыс орнатып, өз өнімдерін әлеуетті сатып алушыларға таныстырады, бұл өнімге тұрақты сұранысты қамтамасыз етеді.Ауыл әйелдерін аграрлық кәсіппен айналысуға қажетті құралдар мен біліммен қамтамасыз ету арқылы ФАО мүмкіндіктер теңдігін ілгерілетіп, олардың экономикалық тұрақтылығы мен тәуелсіздігін нығайтуда.

1 of 5

Оқиға

10 ақпан 2026

«Менен кейін мәні бар мұра қалса екен деймін»

73 жасында Тынышбай Досымбеков — зейнетке шыққан қарапайым адам емес. Тыныш өмірді таңдаудың орнына ол Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасы (БҰҰДБ) аясында волонтёр болуды саналы түрде таңдады. Тынышбай Иле-Балқаш мемлекеттік табиғи резерватын құру жобасында еңбек етіп жүрген сарапшылар тобына қосылды. Бұл — БҰҰ-ның қоршаған ортаны қорғау жөніндегі бастамасының бір бөлігі. Оның пікірінше, жас — кедергі емес, ең бастысы — жанашырлық пен іске адалдық. Ол БҰҰ Волонтёры ретінде дәл осы құндылықтарға сүйеніп қызмет етеді.Ұрпақаралық волонтёрлік — әртүрлі жастағы және өмірлік тәжірибесі әрқилы адамдардың бірлесіп, өз қауымдастығын көтеруге мүмкіндік беретін бірегей алаң. Жасына қарамастан, Тынышбайдың қосқан үлесі айрықша — бұл мол тәжірибе мен табиғатты қорғауға деген шынайы құштарлық.Тынышбай Алматы облысының Балқаш ауданындағы Бақбақты ауылында дүниеге келген. Бұл өңір Азиядағы ең ірі көлдердің бірі — Балқаш көлінің атымен аталады. Оның еңбек жолы жүргізуші мамандығынан басталып, кейін Ветеринария институтына түсіп, зооинженер мамандығын игерді.Оқу бітірген соң Тынышбай Балқаш ауданындағы Бақанас қой өсіру кеңшарына жолдамамен жіберілді. Оның жаңашыл көзқарасы көп ұзамай оны жастар мал шаруашылығы бригадасының жетекшісі қызметіне алып келді.«Ол кезде мал шаруашылығы негізгі сала саналды. Біз жастар ұжымдарын құрып, жаңа буынды жаңа жағдайға бейімдеп тәрбиеледік», — дейді ол.34 жасында Тынышбай кеңшар директоры болып тағайындалып, үш жыл ішінде оны тиімді басқару жүйелерін енгізу арқылы табысты шаруашылыққа айналдырды. 1991 жылы аудандық ауыл шаруашылығы және азық-түлік басқармасының басшысы, ал бір жылдан кейін Балқаш ауданының әкімі болды. Келесі 16 жыл ішінде Алматы облысындағы Кербұлақ және Көксу аудандарының әкімі қызметін қоса алғанда, бірқатар жоғары басқарушылық лауазымдарды атқарды.2015 жылы туған күнінде Тынышбай зейнетке шығу туралы шешім қабылдады. «Мені қалуға үгіттеді, бірақ жастарға жол беру керек екенін түсіндім», — деп еске алады ол.Алайда зейнет демалысы қоғамдық өмірден алыстау дегенді білдірмеді. Бұрын өзі басқарған аудандардың тұрғындары кеңес пен көмек сұрап үйіне жиі келетін — ол ешқашан бас тартпаған. Тумысынан қалыптасқан жауапкершілік сезімі мен қазақы құндылықтар волонтёрлікті оның өмірінің табиғи жалғасына айналдырды.Тынышбай Қазақстандағы, әсіресе өзі туған әрі ғұмырының басым бөлігін өткізген Балқаш өңіріндегі табиғи экожүйелерді қалпына келтіру бастамаларына белсенді қатысты. 2010-жылдары ол мал шаруашылығының күрт төмендеп, экологиялық жағдайдың нашарлағанын байқады.«Біз әріптестеріммен бірге жай қарап отыра алмайтынымызды түсіндік. Бір кездері Қазақстан Кеңес Одағында мал өнімін өндіру бойынша үшінші орында болды — бұл ғалымдардың ғасырлық еңбегінің нәтижесі еді. Ол мұраны жоғалтуға болмайтын».Бірде Балқаш ауданы арқылы жол жүріп бара жатып, ол өте алаңдатарлық көрініске куә болды. Құйған ауылына дейінгі 200 шақырым жолда бар-жоғы бір ғана қырғауыл көрген.«Ешқандай елік, қоян, балық болмады — мүлде тіршілік белгісі жоқ еді», — дейді ол.Осы ортақ алаңдаушылық Иле-Балқаш мемлекеттік табиғи резерватын құрудың бастамасына айналды. Бұл — БҰҰДБ-ның шөлейт экожүйелердегі қорғалатын аумақтардың тұрақтылығын арттыру жобасының бір бөлігі. Іле өзенінің атырауы мен Балқаш көлінің жағалауын қамтитын бұл бірегей табиғи кешен — Орталық Азиядағы сақталып қалған соңғы тұтас өзен атырауы. Алайда ғалымдар Арал теңізінің тағдырын қайталауы мүмкін экологиялық апат қаупі туралы ескертуде: Балқаш көлі тұрақсыз суару мен Қапшағай су қоймасының салынуына байланысты тартылып барады. Бір кездері туран жолбарысы мекендеген бұл аймақтың экожүйесі бүгінде үлкен қатер алдында тұр. Қазақстандағы ең жас БҰҰ Волонтёры Мария Романовамен әңгімесінде Тынышбай БҰҰ сарапшыларымен бірге тұран жолбарысын қоректік базамен қамтамасыз етуге бағытталған жобаның алғашқы талқылауларын еске алады.«Алғашында жобаны Қызылорда өңірінде — жойылып кеткен Амур жолбарысының бұрынғы мекенінде бастауды жоспарлаған едік. Алайда жан-жақты сараптамадан кейін Балқаш ауданы ең қолайлы аймақ ретінде таңдалды: мұнда Алматы облысының ауыл шаруашылығы жерлерінің 35 пайызы орналасқан».Оның көрегендігін бағалаған жоба командасы Тынышбайды БҰҰ еріктісі ретінде жобаның үйлестірушісі қызметіне шақырды.«Жобаның басында ең бірінші міндетіміз — халықтың хабардарлығын арттыру болды. Бұл ең үлкен қиындықтардың бірі еді. Адамдар қорықты: жолбарыстар малға, тіпті адамдарға қауіп төндіреді деп ойлады. Кейбіреулер тіпті 200 жолбарыс әкелеміз деп сенді — бұл, әрине, мүмкін емес».Басты кедергі — түсінбеушілік болды.«Мен өзім алаңдаған адамдармен сөйлесіп, жолбарыстың қауіп емес, экожүйені қалпына келтірудің символы екенін түсіндірдім. Біз төрт жануардан бастап, популяцияны біртіндеп қалпына келтіруге келістік. Меніңше, сабырмен әрі анық түсіндірсең, сенім пайда болады. Адамдар түсінген нәрсеге қарсы болмайды».БҰҰДБ-мен бірге қызмет еткен басқа да БҰҰ еріктілерімен қатар, Тынышбай жергілікті қауымдастықтармен және билік өкілдерімен жұмыс жүргізіп, жолбарыстың экологиялық маңызын түсіндірді. Ол сондай-ақ Қызыл кітапқа енген сегіз түрге назар аударып, биоалуантүрліліктің жойылуы бәрімізге ортақ мәселе екенін айтты.«Егер қазір әрекет етпесек, барлығынан айырылуымыз мүмкін. Адамдар бүгінде мал шаруашылығына тәуелді, бірақ су мен биоалуантүрлілік болмаса, жердің өзі тозады. Резерват жергілікті халықты тұрақты жұмыспен қамтып, экотуризмді дамытуға мүмкіндік береді».Қаржылық пайда Тынышбай үшін басты мақсат емес — ол үшін ең маңыздысы табиғат. Ол экожүйені қалпына келтіруге бағытталған су жобаларына белсенді қатысады.«Біз ұңғымалар қазып, су ресурстарына зерттеу жүргіздік», — дейді ол.«30 мың гектарға дейінгі суармалы жерді сақтау үшін бөгет салуды көздеп отырмыз. Бұрын 16 мың гектарға күріш егілетін, қазір бар-жоғы алты мың ғана қалды. Бұл — нағыз апат. Егер осылай жалғаса берсе, үш-төрт жылда ештеңе қалмайды».Волонтёрлік Орталық Азия мәдениетінде терең тамыр жайған. Асар мен жылу жинау сияқты дәстүрлер қиындыққа тап болған жандарға — малынан, үйінен немесе асыраушысынан айырылған адамдарға — көмек көрсетуге үндеген. Бұл ұжымдық қамқорлық рухы ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып, бүгінгі волонтёрлік ұйымдарда да көрініс табуда.«Волонтёрлік маған артта із қалдырғым келетінін түсіндірді. Немерелерім мен шөберелерім: “Менің атам осыған атсалысты” десе деймін. Мүлік дүниені өзіңмен ала кетпейсің, ал қоғам игілігі үшін еңбек етсең, адамдар сені жақсы сөзбен еске алады». Тынышбай Досымбеков — 73 жаста. Ол биоалуантүрлілікті сақтауға және туған өңірінің дамуына үлес қосуды қалайды — сол үшін де волонтёр болып қызмет етуде.Оның баршаға, әсіресе волонтёр болуды армандайтындарға арналған үндеуі: кеңінен ойлап, сөзбен ғана емес, іспен әрекет етіңіздер.«Адамды құрметтеу, рухани құндылықтар және қоғамға қосқан үлес — нағыз маңыздысы осы. Мен әрдайым өзіме: егер бірдеңе істей алсаң — істе, — дейтінмін. Және мен істедім».

1 of 5

Оқиға

09 ақпан 2026

Қазақстанда экологиялық таңдауға жол ашқан елге оралу

Дмитрий мен Юлия Волковтар Қазақстаннан Ұлыбританияға маусымдық жұмысқа аттанғанда, мұны ең алдымен қосымша табыс табудың қысқа мерзімді мүмкіндігі деп қабылдады. Ол кезде ерлі-зайыптылардың шағын гүл дүкені бар еді, сондықтан жоспар қарапайым болатын: жұмыс істеу, қаражат жинау және елге оралу. Алайда британдық фермалардағы күнделікті өмір олардың Қазақстанға оралған соң қандай іс бастағысы келетінін түбегейлі өзгертетінін олар күтпеген еді.«Шетелде жұмыс істеген кезде бізді ең қатты таңғалдырғаны — бұл әдеттердің қаншалықты қалыпты екені болды, — деп еске алады Юлия. — Адамдар өздерімен бірге көп рет қолданылатын шыныаяқтарын алып жүретін, қалдықтарды еш ескертусіз сұрыптайтын, ал бизнес те осы қағидаларды табиғи түрде ұстанатын».Фермаларда жұмыс істей жүріп, Волковтар экологиялық тәжірибелердің күнделікті өмірдің ажырамас бөлігіне айналғанын көрді. Табыс табумен қатар, олар ресурстарды қадірлеуді, қалдықты азайтуды, нақты стандарттарды сақтауды және сапаны қамтамасыз ететін ұсақ-түйекке мән беруді үйренді.«Фермада әрбір жидек пен салат жапырағын өсіруге қаншама еңбек жұмсалатынын көресің. Бұл ештеңені ысырап етпеуге үйретеді. Біз осы қағиданы қазір өз бизнесімізде де қолданамыз», — дейді Юлия. Елге оралған сәтте-ақ олар бұрынғыдай жұмыс істеуді қаламайтынын анық білді.Қазақстанға қайтып келген соң, ерлі-зайыптылар гүл дүкенін жалғастырудың орнына, шетелде тапқан жинақтарын жаңа арманға салды. Олар Астананың орталығында Green Cup атты жылы әрі жайлы эко-кафе ашты. Бұл олардың күнделікті қарапайым әдеттерді қауымдастыққа қолжетімді тәжірибеге айналдыру мүмкіндігі болды.Green Cup қонақтарға хош иісті кофе мен дәмді тоқаштардан ләззат алуға болатын жайлы атмосфера ұсынады. Кафенің миссиясы — Қазақстанда экологиялық тұрғыдан саналы өмір салтын насихаттау. Бұл кеңістікті құру арқылы отбасы шағын бизнестің қоғамға қызмет ете отырып, қоршаған ортаны қорғауда маңызды рөл атқара алатынын көрсеткісі келеді.Астанада ұқсас орындар бар, алайда олардың саны әлі де аз. Дмитрий мен Юлия үшін кафе — пластик қалдықтар, қоқысқа толы қоғамдық орындар, қалдықтарды сұрыптаудың шектеулі мүмкіндіктері және бір реттік өнімдерге тәуелділік сияқты күнделікті мәселелерге берілген нақты жауап. Олар бұл кеңістіктің қорқытып-үркітетін емес, керісінше, жылы әрі ашық болғанын қалады.«Біз экологиялық әдеттер туралы уағыздауға емес, достық қарым-қатынас арқылы түсіндіруге сенеміз, — дейді Волковтар. — Экологиялық өмір салты оңай әрі қызықты бола алатынын көрсеткіміз келеді».Сондықтан олар ауқымды ұрандардан гөрі, әрбір қонақ өз бетімен байқап көре алатын күнделікті таңдауларға назар аударды. Green Cup-та қалдықтар сұрыпталады, қайта өңделген және биоыдырайтын қаптамалар қолданылады, көп рет қолданылатын шыныаяқ әкелгендерге 15 пайыздық жеңілдік беріледі, пластик қақпақтар қолданылмайды, қораптар мен контейнерлер қайта пайдаланылады, басып шығару барынша азайтылады және ингредиенттер жергілікті өндірушілерден алынады. Әр қадам жеке алғанда қарапайым, алайда бәрі бірігіп қалдықты азайтып, жаңа қалыпты қалыптастырады.«Бастапқы күннен-ақ біз тек биоыдырайтын және қайта өңделген материалдарды қолдануға шешім қабылдадық, — деп түсіндіреді Юлия. — Қазіргі мақсатымыз — кафеде пайда болатын барлық қалдықтың барынша қайта өңделіп, қайта пайдаланылуына қол жеткізу».Green Cup миссиясы әлеуметтік әсермен де тығыз байланысты, әсіресе әйелдердің мүмкіндіктерін кеңейту мәселесінде. Кафе икемді жұмыс кестесін, жеке жағдайларға құрметпен қарауды және тұрақты табыс көздерін ұсынатын қолдаушы жұмыс ортасын қалыптастырды. Жаңа қызметкерлер бариста кәсібіне нөлден бастап үйретіледі және уақыт өте келе өзіне сенімді болып, идеялар ұсынып, көбірек жауапкершілік алуға ынталандырылады.«Біз әйелдер қателесуден қорықпай, қысымсыз өсіп-дамитын орта құрдық», — дейді Юлия. Волковтар үшін тұрақтылық — бұл тек материалдар емес, ең алдымен адамдар.Бастапқы инвестицияларын ұлғайту үшін ерлі-зайыптылар Халықаралық көші-қон ұйымының (IOM) Green Grants конкурсына қатысты. Олардың идеясы грант алуға іріктеліп, кафеге қажетті жабдықтарды сатып алуға мүмкіндік берді. Сонымен қатар қатысушылар бизнес-жоспарлар мен бюджеттерді әзірлеу бойынша, сондай-ақ әлеуметтік желілер мен маркетинг саласында онлайн ілгерілетуге арналған қолдау алды.Жаңа ашылғанына қарамастан, Green Cup қазірдің өзінде саналы таңдау жасайтын адамдарды тартуда. Дмитрий мен Юлия қалдықтарды сұрыптауды кеңейтуді, жаңа эко-серіктестіктерді дамытуды және экологиялық әдеттерді қолжетімді ететін шағын қауымдастықтық іс-шаралар өткізуді жоспарлап отыр. Бұл олардың шетелде алған тәжірибесінің туған елінде нақты өзгерістерге айнала алатынын дәлелдейді.Бастапқы инвестицияларын кеңейту мақсатында Дмитрий мен Юлия Халықаралық көші-қон ұйымының (IOM) Green Grants конкурсына «Орталық Азиядан Ұлыбританияға маусымдық жұмысшылардың қауіпсіз көші-қоны» бастамасы аясында қатысты. Бағдарлама Ұлыбритания Үкіметінің UK International Development қаржыландыруымен жүзеге асырылуда. 2024 жылдан бері бұл бағдарлама жеті оралған мигрантқа өз қауымдастықтарында шағын «жасыл» бизнестерді дамытуға қолдау көрсетті.Материал IOM Қазақстан жобасының аға ассистенті Алия Қожахметова тарапынан дайындалды.

1 of 5

Оқиға

13 желтоқсан 2025

Айгерім Құсайынқызы — қазақтың дәстүрі мен феминизмді үйлестіре отырып, жарқын әрі әділетті болашақты қалыптастыруға үлес қосып жүрген әйел

Феминизм ұлттық болмысқа негізделе ала ма?
Қазақстандық ғалым, феминист және құқық қорғаушы Айгерім Құсайынқызы мұның мүмкін екеніне сенеді.Айгерім Құсайынқызы — Астанадағы Мақсұт Нәрікбаев университетінің 35 жастағы аға оқытушысы және ғылыми қызметкері. Оның ұстанымы академиялық қатаңдықты белсенді азаматтық ұстаныммен ұштастыра отырып, гендерлік теңдікті ілгерілетуге және әйелдердің экономикалық құқықтары мен мүмкіндіктерін кеңейтуге бағытталған.Шығыс пен Батыс ойшылдарының еңбектерінен шабыт алған ол феминизмді Қазақстанның дәстүрлерімен үйлестіруге ұмтылады. Айгерім Құсайынқызы үшін гендерлік теңдік пен әйелдер құқықтары — елдің тарихы мен құндылықтарымен тығыз байланысты ұғымдар.«Арман алшақтығына» қарсы күресҚазақтілді мұғалімдер отбасында дүниеге келген Айгерім Құсайынқызы феминистік көзқарасын бұл ұғымды әлі білмей тұрып-ақ қалыптастырған.«Шамамен 12 жасымда физика пәнінің мұғаліміне Қазақстандағы тұңғыш әйел ғарышкер болғым келетінін айттым. Ол күліп: “Қойшы, сен жай ғана қызсың ғой”, — деген еді», — деп еске алады ол.Оның айтуынша, мұндай жағдайлар қоғамның тек еңбекақы теңсіздігімен ғана емес, сонымен қатар бүкіл әлемдегі қыз балалардың армандарын шектейтін “арман алшақтығы” мәселесімен де күресуі қажет екенін көрсетеді. Айгерімнің түсіндіруінше, бес жасқа дейінгі балалардың үміттері мен армандары ұқсас болады, алайда уақыт өте келе олар гендерлік сипат алып, әлеуметтік нормаларға бағына бастайды.«Көптеген қоғамдарда қыздарды үйде отыруға немесе күтімге байланысты мамандықтарды таңдауға, ал ұлдарды ғылым мен бизнесте жетістікке жетуге үйретеді. Бұл теңсіздіктің сақталуына әкеледі. Тіпті әкем де: “Қыздар — қыз болып, ұлдар — ұл болып қалуы керек”, дейтін. Бірақ мен райымнан қайтпадым да, құқық саласын таңдадым. Мен қарсы тұруды қаладым», — дейді ол.Білім арқылы мықты ұлт қалыптастыруЖоғары академиялық жетістіктерінің арқасында Айгерім Құсайынқызы Монреаль университетінде халықаралық іскерлік құқық бойынша магистр дәрежесін, ал Алматыдағы Нархоз университетінде мемлекеттік басқару саласы бойынша PhD дәрежесін алды. Университетте дәріс бере жүріп, ол студенттерін ауқымды армандауға және патриархалды қалыптасқан түсініктерге сын көзбен қарауға ынталандырады.«Егер ұлттың жартысы білімсіз немесе жұмыссыз болса, ол ел ешқашан мықты бола алмайды», — дейді ол Қазақстандағы тұңғыш әйел журналист, аудармашы, этнограф және педагог, ХХ ғасырдың бірінші жартысында әйелдер құқықтарын қорғаған Назипа Құлжанованың сөзін келтіре отырып.Айгерім Құсайынқызының айтуынша, бүгінде Қазақстандағы ғалымдардың 55 пайызы — әйелдер. Алайда білім беру мен медицина саласында әйелдер басым болғанымен, олардың тек 30 пайызы STEM салаларында (ғылым, технология, инженерия және математика) еңбек етеді. Осы себепті ол барлық секторларда, әсіресе STEM бағытында, гендерлік теңгерімді ілгерілетуді жақтайды. Бұл жұмысын ол Бейжің+30 күн тәртібіндегі «Шешім қабылдау үдерістеріне толық әрі тең қатысу» басым бағытымен байланыстырады. Бұл күн тәртібі Бейжің декларациясы мен Іс-қимыл платформасын және 2030 жылға дейінгі Тұрақты даму күн тәртібін іске асыруды жеделдетуге бағытталған ерікті, іс-әрекетке негізделген бастама болып табылады.Бейжің декларациясының қағидаттарына тоқтала отырып, ол Қазақстанның 1998 жылы Әйелдер істері, отбасы және демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссияны құрған Орталық Азиядағы алғашқы елдердің бірі болғанын атап өтеді.Феминизм туралы нарративті өзгертуӨзін феминист деп санайтын Айгерім Құсайынқызы өз қызметінде ұлттық дәстүрлерге сүйенудің маңыздылығын атап өтеді. Қазақ тілін пайдалана отырып, ол феминизмнің жат құбылыс емес, керісінше ұлттық мәдениеттің ажырамас бөлігі екенін көрсетуді көздейді.«Көпшілік әлі күнге дейін қазақ әйелдері қандай болуы, қалай киінуі және өзін қалай ұстауы керек деген қатып қалған түсініктерге ие. Оларға жету үшін феминизм идеясы біздің мәдениетіміз бен құндылықтарымызға негізделуі керек», — деп түсіндіреді ол.Өзгеріске шабыт берген трагедия2023 жылы Айгерім Құсайынқызы сарапшылар мен мемлекеттік қызметкерлер тобымен бірге тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы жаңа заңды әзірлеуге атсалысты. Бұл заң ұрып-соғу мен денсаулыққа қасақана зиян келтіргені үшін қылмыстық жауапкершілікті көздейді. Қоғам әйгілі бизнесмен әрі бұрынғы саясаткердің жұбайын өлтіргені үшін 24 жылға бас бостандығынан айырылған сот процесін жіті бақылап отырды.Әйелдер мен балалардың қауіпсіздігін қорғауға бағытталған заңға 2024 жылдың сәуірінде Қазақстан Президенті қол қойды. Бұл бүкіл елдегі әйелдер мен қыздар үшін маңызды жеңіс болды.«Бұл заң — үлкен алға жасалған қадам. Бірақ егер мен зорлық-зомбылық тек физикалық емес, сонымен қатар жыныстық, психологиялық және экономикалық сипатта да болады десем, әлі де сынға ұшыраймын. Сондықтан келесі маңызды мақсатымыз — тұрмыстық зорлық-зомбылықтың барлық түрін қоғам деңгейінде мойындату», — дейді Айгерім Құсайынқызы.2025 жылғы шілдеде Қазақстан Президенті қудалау (сталкинг) мен мәжбүрлі некеге қылмыстық жауапкершілік енгізетін жаңа заңға қол қойды. Бұл реформалар Қазақстанның зорлық-зомбылықтың барлық түрімен күресуге және адам құқықтары саласындағы халықаралық стандарттарды сақтауға деген берік ұстанымын көрсетеді.Сынды қабылдай білу2024 жылы Айгерім Құсайынқызы екінші PhD дәрежесін — бұл жолы гендерлік теңдік тақырыбында — алу үшін Алматыдан Астанаға көшті. Оның айтуынша, бұл шешім саясаткерлер мен шешім қабылдайтын тұлғаларға жақын болуға мүмкіндік береді.«Тұрмыстық зорлық-зомбылықты қылмыстық жауапкершілікке тарту маңызды алғашқы қадам болды. Қазір Парламент харассментке қатысты жаңа заңмен жұмыс істеуде, ол жақын уақытта қабылданады деп үміттенеміз. Қазіргі Еңбек кодексінде домогательство ұғымы жоқ, сондықтан біз әйелдерді жұмыс орнында қорғауға бағытталған нормаларды енгізуге күш салып жатырмыз», — дейді ол.Қоғамдық қолдаусыз нақты өзгеріс мүмкін емес екенін түсіне отырып, Айгерім Құсайынқызы студенттерімен бірге онлайн пікірталастарға белсенді қатысады. Кейде қарсылыққа тап болғанымен, ол өз ұстанымын табандылықпен қорғайды.«Қазақстанда маған феминист болғаным үшін ұнамайтын адамдар бар. Бірақ көбіне бұл — олардың теңдіктен қорқатынының белгісі. Сондықтан мен оларға: қорықпаңыздар; бұл әйелдердің үстемдігі туралы емес, теңдік туралы. Біз оған бірге жете аламыз, — деймін», — деп күлімсірейді ол. Бұл мақала Бейжің декларациясы мен Іс-қимыл платформасының 30 жылдығына арналған «Бейжің+30» аймақтық коммуникациялық науқаны жобасының бір бөлігі. Мұнда айтылған пікірлер басты кейіпкер мен авторға тиесілі және «БҰҰ-әйелдер» құрылымы, Біріккен Ұлттар Ұйымы немесе оған тиесілі басқа ұйымдарының көзқарасын міндетті түрде білдірмейді.

1 of 5

Оқиға

28 қараша 2025

Қазақстан БҰҰ-ның гендерлік зорлық-зомбылыққа қарсы жаһандық науқанына қосылды

25 қарашада Астана қаласында БҰҰ-ның «Гендерлік зорлық-зомбылыққа қарсы 16 күндік белсенді іс-қимыл» атты жаһандық науқаны аясында «Зорлық-зомбылыққа жол жоқ» (#EndViolence Film Festival) кинофестивалінің салтанатты ашылуы өтті. Іс-шараны БҰҰ-ның Қазақстандағы елдік тобы – БҰҰ-ныңҚазақстандағы Тұрақты үйлестірушісі кеңсесі, ЮНФПА, БҰҰ Балалар қоры (ЮНИСЕФ), БҰҰ Еріктілері, «БҰҰ-әйелдер» құрылымы, сондай-ақ inDrive компаниясы мен Alternativa жобасымен ынтымақтастықта гендерлік зорлық-зомбылықты жою жөніндегі Орталық Азия альянсы ұйымдастырды. Фестиваль бағдарламасына Қазақстан, Қырғызстан және Непалдан келген төрт толықметражды туынды – үш көркем, бір деректі фильм енді. Көрсетілімдер Астана мен Шымкент қалаларында өтіп, алдын ала тіркелген көрермендер үшін тегін ұсынылады. Әлеуметтік таптаурындардан цифрлық қауіптерге дейін: зорлық-зомбылық ауқымы кеңеюдеБҰҰ деректері бойынша, дүниежүзіндегі әрбір үшінші әйел өмірінде кемінде бір рет зорлық-зомбылыққа ұшырайды, ал әлемде оның әр алуан түрлерінен зардап шеккен 1,3 млрд жуық адам бар. Мәселенің өзектілігі зорлық-зомбылықты әлі де ақтайтын немесе оны үнсіз қалдыратын тұрақты таптаурындар мен әлеуметтік нормалар себебінен күшейіп отыр. 2025 жылы БҰҰ-ның «Гендерлік зорлық-зомбылыққа қарсы 16 күндік белсенді іс-қимыл» жаһандық науқаны «Барлық әйелдер мен қыздарға қатысты цифрлық зорлық-зомбылықты жою» тақырыбына арналған. Бүгінгі таңда цифрлық кеңістік ең қауіпті алаңдардың біріне айналуда: онлайн-қорлау мен қудалаудан бастап, рұқсатсыз таратылған интимдік материалдар, дипфейктер және гендерлік жалған ақпаратқа дейінгі жаңа қауіптер күн сайын көбейіп келеді.Әлем елдерінің 40%-дан азында ғана әйелдерді интернеттегі алымсақтық пен қудалауға қарсы нақты заңдар бар. Бұл 1,8 млрд әйел мен қыздың құқықтық қорғаусыз өмір сүріп жатқанын көрсетеді.Күш біріктіру – өзгеріске бастар басты қадамФестивальдің ашылу рәсіміне халықаралық ұйым өкілдері, инфлюенсерлер, актерлер, сарапшылар, құқық қорғаушылар мен жастар қатысты. Басты мақсат - кино тілі арқылы кең ауқымды аудиторияны ойландыру және қоғам назарын зорлық-зомбылық мәселесіне аудару. БҰҰ-ның Қазақстандағы Тұрақты үйлестірушісі Сарангo Раднарагча гендерлік зорлық-зомбылықтың әмбебап сипатқа ие екенін және қоғамдық көзқарасты өзгерту үшін әртүрлі құралдар – өнер мен қоғамдық пікірталас алаңдарының маңызын атап өтті, себебі олар күрделі тақырыптар туралы әңгімелесіп, теңдік жолдарын іздеуге көмектеседі: «Фестивальге ұсынылған жұмыстар бізді толғандырып қана қоймай, әрекет етуге – сыйластық танытуға, өзара қолдауды арттыруға және әрбір әйел мен қыз өзін қауіпсіз сезінетін әлем құруға ынталандырсын деп тілейміз». ЮНИСЕФ-тің Қазақстандағы өкілі доктор Рашед Мустафа Сарвар балалар мен жасөспірімдердің онлайн ортада осал топтардың біріне айналып отырғанын атап өтіп, бүгінгі қоғам мен мемлекет міндеті – әр баланың дамуы үшін қауіпсіз кеңістікті қамтамасыз ету екенін айтты: әрбір қыз бен әрбір ұл өз құқықтарының қорғалғанын білетін ортада өсуі керек.ЮНФПА Қазақстандағы елдік өкілі, ЮНФПА Қырғызстан мен Түрікменстандағы елдік директоры Чинве Огбонна цифрлық зорлық-зомбылық көбіне офлайн қатерлердің жалғасы екенін және қолжетімді қолдау қызметтерінің рөлін ерекше атап өтті: оның сөзінше, зорлық-зомбылық қай жерде болсын – отбасында, ұжымда немесе интернетте – бұл адамның қадір-қасиетін бұзу болып табылады.«Цифрлық зорлық-зомбылық адамдардың денсаулығына, қауіпсіздігіне және әл-ауқатына елеулі зиян келтіреді. Ол көбіне онлайн кеңістіктен тыс шығып, қудалау, аңду, физикалық зорлық-зомбылық немесе тіпті фемицид түрінде көрініс табады. Біз зорлық-зомбылықтың осы түрі туралы айтып, халықтың цифрлық сауаттылығын арттыруымыз қажет», – деді д-р Джерен Гювен Гюрэс, «БҰҰ-әйелдер» құрылымының Орталық Азия үйлестіру кеңсесінің басшысы және «БҰҰ-әйелдер» құрылымының Қазақстандағы елдік кеңсенің өкілі. UNV зорлық-зомбылықсыз қоғам және теңдік туралы әңгімелердің қозғаушы күшіне айналып жатқан жастар мен еріктілердің рөліне назар аударды. Кино – көп жағдайда үнсіз қалатын мәселелерді ашатын құрал25 қарашада Астанадағы фестиваль ашылуында қонақтарға Асхат Кучинчирековтың «Бауырына салу» фильмі көрсетілді – бұл ежелгі қазақ дәстүрі бойынша әжесінің тәрбиесіне берілген баланың драмалық хикаясы. Әжесінің қазасынан кейін бала ата-анасына оралуға мәжбүр және ресми түрде туған туыстары болғанымен, эмоционалды түрде бөтен дерлік болып қала беретін адамдармен қарым-қатынасты қайта қалыптастыруға тура келеді. Фильм бұл дәстүрдің артында сирек ашық айтылатын сезімдер мен тағдырлардың тұтас бір спектрі жасырылғанын астарлы көрсетеді. Көрсетілімнен кейін актерлер мен гендерлік зорлық-зомбылық сарапшыларының (GBV) қатысуымен пікірталас өтті. Фильм көрермендерде күшті эмоционалды әсер қалдырып, мәдени дәстүрлер, әлеуметтік қысым және жүйелі қолдаудың жоқтығы адамдардың өміріне қалай әсер ететіні туралы ой бөлісті.Пікірталасқа қатысқан актер Айдос Әуесбаев, GBV сарапшысы Әйгерім Құсайынқызы және HeForShe Central Asia одағының серіктесі, актер Азиз Бейшеналиев өнердің үйреншікті әлеуметтік сценарийлерге жаңа көзқараспен қарауға, көбіне тыйым салынған тақырыптарды ашуға көмектесетінін атап өтті.Шымкентте көрсетілімдер 28 қарашада қырғыз режиссері Мирлан Абдыкалыковтың фильмімен ашылды – бұл «ескі дәстүр» деген желеумен бүгінгі күні зорлық-зомбылық пен мәжбүрлеу құралы ретінде жиі қолданылатын қалыңдықты ұрлау дәстүрінің кездейсоқ құрбаны болған 19 жастағы Умуттың хикаясын баяндайтын туынды. Фильм әйелдер мен қыздардың мәжбүрлі неке үшін ұрлауды бастан кешірген шынайы оқиғаларына негізделген және бұрмаланған мәдени нормалардың адамдардың өмірі мен тағдырын қалай бұзатынын көрсетеді.Фестиваль аясында бұл фильм сценарий авторы Тынчтык Абылкасымов пен «Сана-Сезім» ҚҚ атқарушы директоры Вера Закутнаяның қатысуымен пікірталастың бастауы болды. Фестивальдің Қазақстан үшін маңызыФестиваль Қазақстан үшін ерекше маңызға ие. Елде, бүкіл әлемдегідей, онлайн-қорлау мен цифрлық зорлық-зомбылық оқиғалары әсіресе жасөспірімдер арасында артып келеді. Осыған байланысты Қазақстан онлайн-қауіпсіздікті қамтамасыз ету бойынша заңнаманы жаңартып, цифрлық сауаттылықты арттыруға, қолдау қызметтерін кеңейтуге бағытталған шараларды қолға алуда. Әлеуметтік маңызды тақырыптарды көтеріп, зорлық-зомбылыққа төзбеушілік мәдениетін қалыптастыратын шығармашылық қауымдастық та маңызды рөл атқарады. «Зорлық-зомбылыққа жол жоқ» кинофестивалі өнер мен ашық диалогтың күрделі мәселелер туралы айтуға және зорлық-зомбылыққа ұшыраған адамдарды қолдауға мүмкіндік беретінін көрсетудің жарқын үлгісі болды.

1 of 5

View all

Баспасөз мәлімдемесі

17 ақпан 2026

Алматыда Қазақстан Сыртқы істер министрінің БҰҰ Елдік тобымен кездесуі өтті

Алматы, 2026 ж. 14 ақпан – Қазақстандағы Біріккен Ұлттар Ұйымының Елдік тобы Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрі Ермек Көшербаевпен тұрақты даму басымдықтарын ілгерілету мақсатындағы ынтымақтастықты одан әрі нығайту мәселелерін талқылау үшін кездесу өткізді. Кездесу барысында тараптар 2026–2030 жылдарға арналған Тұрақты даму жөніндегі БҰҰ Ынтымақтастықтың негіздемелік бағдарламасы аясындағы өзара іс-қимылдың негізгі бағыттарын қарастырды. БҰҰ Елдік тобы алдағы бағдарламалық кезеңге арналған стратегиялық басымдықтарын таныстырып, инклюзивті экономикалық өсуді, экологиялық тұрақтылықты, цифрлық трансформацияны, әлеуметтік қорғауды және институттарды нығайтуды ілгерілетуге бағытталған бастамаларды ұсынды.Тараптар БҰҰ Жарғысының қағидаттарына адалдықтарын және ұлттық, өңірлік және жаһандық сын-қатерлерді шешудегі көпжақты ынтымақтастықты тереңдетуге бейілділіктерін растады. Алматы қаласында Орталық Азия және Ауғанстан үшін Тұрақты даму мақсаттары жөніндегі БҰҰ Өңірлік орталығын дамыту мәселесіне ерекше назар аударылды. Аталған орталық 2030 жылға дейінгі Тұрақты даму күн тәртібін іске асыру мақсатында білім алмасу, саясаттық диалог және әлеуетті арттыру алаңы болмақ.Тараптар сондай-ақ 22–24 сәуірде өтетін Өңірлік экологиялық саммитке дайындық мәселелерін, сондай-ақ БҰҰ жүйесінде Халықаралық су ұйымын құру жөніндегі бастама аясындағы консультацияларды қоса алғанда, өңірлік су ынтымақтастығы бағытындағы өзара іс-қимылды талқылады. Қазақстанның цифрлық трансформациясы контекстінде Алматы қаласында БҰҰ ЭСКАТО Тұрақты даму үшін Азия және Тынық мұхиты цифрлық шешімдер орталығын құру бастамасының маңыздылығы атап өтілді. Бұл бастама елдің өңірлік инновациялар және тұрақты шешімдер орталығы ретіндегі рөлін одан әрі нығайтуға ықпал етеді.Кездесу қорытындысы бойынша тараптар тұрақты даму мүддесінде Қазақстанда және өңірде нақты ынтымақтастықты тереңдетуге, күш-жігерді үйлестіруге және бірлескен бастамаларды ілгерілетуге өзара қызығушылықтарын растады.

1 of 5

Баспасөз мәлімдемесі

14 маусым 2023

ФАО Қазақстандағы ормандарды қалпына келтіруге өз үлесін қосады

2022 жылғы сәуірден бастап Біріккен Ұлттар Ұйымының Азық-түлік және ауылшаруашылық ұйымы (ФАО) елдердің ормандарды және басқа да орманды жерлерді қалпына келтіру бойынша ұлттық әлеуетін арттыру, сондай-ақ аймақ елдерінің жер деградациясының алдын алуда мамандардың сараптамасын күшейту бойынша аймақтық жобаны жүзеге асыруда. «Орталық Азиядағы бұзылған ормандарды және басқа да орманды жерлерді қалпына келтіру» жобасы FRIENDS деп те аталады, ФАО-Түркия орман шаруашылығы серіктестігі бағдарламасы аясында Әзірбайжан, Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Түркіменстан және Өзбекстанда жүзеге асырылуда. Қазақстанның Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметі бойынша, елдегі жердің шамамен 70 пайызы тозған жерлерге жатқызылған. Бұл аумақтардың көпшілігі сексеуіл ормандарынан, далалық және егіншілік алқаптарынан тұратын қуаң зоналар. Жердің тозуы негізінен малдың шамадан тыс жайылуы мен сортаңдануынан болады. Сексеуіл ормандарында Жердің тозуының негізгі себептері отынға мен көмір өндіруге арналған жойылуы, мал жаю болып табылады. FRIENDS жобасының менеджері Адем Билгин мен ФАО орман шаруашылығы қызметкері Петер Печачек 2023 жылдың 29 мамыры мен 1 маусымы аралығында Қазақстанға жұмыс сапарымен келді. Миссияның мақсаты – әлеуетті дамыту бастамаларына елдің қажеттіліктерін бағалау және ормандарды молықтыру әдістерін көрсету үшін пилоттық учаскелерге бару. Сонымен қатар, ФАО өкілдері жобаның жүзеге асырылу барысын талқылау үшін Қазақстандағы FRIENDS жобасының ұлттық үйлестірушісімен кездесті. Билгин мен Печачек «Республикалық орман селекциялық тұқым өсіру орталығы» мемлекеттік кәсіпорнының аумағында орналасқан Ақмола облысындағы әлеуетті пилоттық учаскелерді бағалады. Олар сондай-ақ Алматы облысындағы ықтимал пилоттық нысандарды аралады. Осы облыстар мен тиісті учаскелерді ҚР Үкіметі ұсынған болатын. Билгин мен Печачек сапары мен бағалауының нәтижесінде жобаның өз мақсаттарына жету жолында екенін растады. Олардың миссиясы болашақ іс-шараларды жоспарлауға да ықпал етті. ФАО-Түркия серіктестік бағдарламасы туралы ФАО-Түркия серіктестік бағдарламасының мақсаты Әзірбайжан, Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Түркия, Түрікменстан, Өзбекстан және басқа да өзара мүдделі елдерде азық-түлік қауіпсіздігін, ауылдағы кедейлікті азайтуды және орманды тұрақты басқаруды, шөлейттенумен күресуді және экожүйелерді сақтауды қолдау болып табылады. 2007 жылы басталған ФАО-Түркия азық-түлік және ауылшаруашылық серіктестік бағдарламасының (FTPP) бірінші кезеңі шамамен 10 миллион АҚШ доллары көлеміндегі мақсатты қорға жарналармен қолдау тапты. Жарналарды Түркияның Ауыл шаруашылығы және орман шаруашылығы министрлігі береді. Бағдарламаның бірінші кезеңін жүзеге асыру барысында 2009-2015 жылдар аралығында әлемнің 16 елінде 28 жоба жүзеге асырылды. 2014 жылы FTPP-нің екінші кезеңін ФАО-Түркия орман шаруашылығы серіктестігі бағдарламасының бірінші кезеңімен бірге 20 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қосымша қаржыландырумен бастады, бұл Түркияның жалпы үлесі 30 миллион АҚШ долларын құрайды. СІЛТЕМЕЛЕР: • Жоба жайлы • FRIENDS жобасы бойынша аймақтық таныстыру семинары • ФАО орман шаруашылығы бағдарламасы

1 of 5

Баспасөз мәлімдемесі

14 маусым 2023

Қазақстан өкілдері ауылдық аумақтарды және ауыл шаруашылығы кооперативтерін дамытудың озық еуропалық тәжірибесімен танысты

Сапар 5-8 маусым аралығында өтті және 6-8 маусым аралығында Будапештте (Венгрия) өткен Қоғамдастықты кешенді дамыту бойынша Үшінші аймақтық семинарға қатысуды қамтыды. Қазақстандық делегацияның құрамында Ұлттық экономика вице-министрі Бауыржан Омарбеков, Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің Аграрлық мәселелер комитетінің мүшесі Нұржан Әшімбетов, Ауыл шаруашылығы министрлігінің Стратегиялық департаментінің директоры Сәуле Молдабаева, Қазақстан фермерлерінің қауымдастығының басқарма төрағасының орынбасары Ермек Абуов, сондай-ақ ғылыми қоғамдастықтың өкілдер болды. Оқу сапарының мақсаты – Еуропадағы ауылды дамыту және ауылшаруашылық кооперативтері бойынша озық тәжірибелерді көрсету. Қатысушылар Венгрияның Ауыл шаруашылығы министрлігі мен Парламентінде болып, ауылдық аумақтарды дамыту, кооперативтік үдерістерді жетілдіру және ауылдық жерлердегі мемлекеттік қызметтер мен инфрақұрылымға қолжетімділікті жақсарту құралдарымен танысты. Сапар барысында қатысушылар бәсекеге қабілеттілікті арттыру, кәсіпкерлікті дамыту және ауылдағы экономикалық қызметтің жаңа түрлері бойынша пікір алмасып, практикалық білім алды. Олар сондай-ақ ауылдық жерлердегі кооперативтік үдерістердің табысты тәжірибесімен және мемлекеттік қызметтерге қолжетімділікті арттыру және ауылдық жерлердегі әлеуметтік және өндірістік инфрақұрылымды жақсарту стратегияларымен танысты. Сапардың шарықтау шегі қоғамдастықты кешенді дамыту бойынша Үшінші аймақтық семинар болды. Бұл семинар Еуропа мен Орталық Азиядағы қауымдастықтың интеграцияланған дамуы мен аумақтық тәсілдердегі озық тәжірибелер бойынша ФАО зерттеулерінің негізгі қорытындыларын талқылау және ұсыну үшін алаң болды. Семинар сонымен қатар практикалық тәжірибемен, алынған сабақтармен және жергілікті ауылды дамытуға әртүрлі тәсілдермен, соның ішінде ЕО-ға кірмейтін елдер үшін ЕО LEADER тәсілімен алмасуға көмектесті. Семинар барысында Экономикалық зерттеулер институтының Өмір сапасы департаментінің директоры Нұрболат Құрметұлы мен Қазақ агроөнеркәсіптік экономика және ауылдық аумақтарды дамыту ғылыми-зерттеу институты басқарма төрағасының орынбасары, доцент Ғалия Әкімбекова Қазақстандағы ауылды дамыту тәсілдері туралы өз тұжырымдарымен таныстырды. Оларды зерттеу жақында бекітілген «Қазақстан Республикасының ауылдық аумақтарын дамытудың 2023–2027 жылдарға арналған тұжырымдамасы» тұрғысынан ерекше өзекті болып табылады, оның мақсаты институционалдық қолдауды дамыту, ауылдық жерлерді дамыту тәсілдерінің тиімділігін арттыру, өмір сүру сапасын жақсарту және ауылдарда жайлы өмір сүру ортасын құру болып табылады. Оқу сапары мен семинар Шығыс Еуропа мен Орталық Азиядағы ауылдық қауымдастықтардың, шағын фермерлердің және отбасылық фермерлердің алдында тұрған күрделі мәселелерді қарастырды. Сапар барысында атап өтілген интеграцияланған және сектораралық көзқарас 2030 жылға дейінгі күн тәртібіне және Тұрақты даму мақсаттарына сәйкес келеді, ауылды қайта құру, кедейлікті азайту және инклюзивті даму бойынша келісілген және келісілген шешімдерді алға жылжытады. ФАО бүкіл аймақта жергілікті ауылды және қауымдастықты дамыту бастамаларын қолдауға дайын. Негізгі аймақтық және ұлттық субъектілермен серіктестікті нығайта отырып, ФАО қауымдастықты кешенді дамыту тұжырымдамасын алға жылжытуды жалғастыруда.

1 of 5

Баспасөз мәлімдемесі

14 маусым 2023

ФАО Қазақстандағы ескірген пестицидтер мен ластанған топырақ мәселесін шешу үшін бірқатар тренингтер өткізді

Тренингтердің мақсаты 90-ға жуық қатысушыларды, соның ішінде ұлттық және аймақтық билік органдарын, үкіметтік емес ұйымдарды және басқа да мүдделі тараптарды ұлттық ескірген пестицидтер тізілімін құру және тізілім деректері негізінде пестицидтерді тиімді басқару және жою стратегияларын әзірлеу бойынша білім мен құралдармен қамтамасыз ету болды. Семинарлар Жаһандық экологиялық қор (GEF) қаржыландыратын ФАО-ның «Орталық Азия мен Түркияда тұрақты органикалық ластаушы заттары бар пестицидтерді жою және пестицидтердің өмірлік циклін басқару» жобасы аясында ұйымдастырылды. 21 миллион гектардан астам кең байтақ егістік алқаптары бар Қазақстан кеңестік дәуірдегі ескірген пестицидтердің қалдықтары мен тұрақты органикалық ластаушы заттармен топырақтың ластануынан айтарлықтай қиындықтарға тап болып отыр. Бұл химиялық заттарды дұрыс пайдаланбау және кәдеге жарату адам денсаулығы мен қоршаған ортаға үлкен қауіп төндіреді. Бүгінгі таңда еліміздегі 727 пестицидтер қоймасындағы ескірген пестицидтердің орны, түрі және саны туралы деректер жоқ. Сонымен қатар, қоршаған ортаны қорғаудың тиісті шараларынсыз пестицидтер төгілген көптеген қосымша орындар бар деп болжауға болады. Бұл мәселені шешу үшін ФАО екі әдістеме әзірледі. Бірінші әдіс қоймалардағы қаптамалардағы ескірген пестицидтердің көлемін бағалауға жарамды, ал екіншісі жылдам қоршаған ортаны бағалау (REA) деп аталатын ықтимал ластанған жерлерді бағалайды. Екі әдістеме де қоршаған ортаға және денсаулыққа қауіп-қатерді бағалау және тәуекелдерді басқару әрекеттеріне басымдық беру үшін ақпарат береді. ФАО өткізетін үш күндік оқу бағдарламалары түгендеу топтары мен ұлттық және аймақтық үкіметтердің білімі мен дағдыларын жақсартуға бағытталған. Оқыту бағдарламасы түгендеу процесін жоспарлау, ескірген пестицидтерден туындайтын қауіптер және түгендеу топтары үшін денсаулықты қорғау шаралары, деректерді жинау, өңдеу және сақтау сияқты тақырыптарды қамтыды. Тренингтер барысында қатысушылар инвентаризациялау және химиялық талдау үшін топырақ үлгілерін жинаудың екі әдістемесін қолданып, бұрынғы пестицидтерді сақтау орындарын аралады. Төрт облыстың (Түркістан, Атырау, Батыс Қазақстан және Алматы облыстары) өңірлік департаменттері жұмыс жоспарларын жасап, түгендеу процесінде әкімшілік және техникалық қолдау көрсетуге міндеттеме алды. Оқыту бағдарламалары жергілікті атқарушы органдардан, Экология және табиғи ресурстар министрлігінен, Денсаулық сақтау министрлігінен, Ауыл шаруашылығы министрлігінен және үкіметтік емес ұйымдардан оң пікірлер алды. Осы ұйымдар өкілдерінің тренингтерге белсенді қатысуы олардың Қазақстандағы ескірген пестицидтермен және ластанған топырақтармен байланысты өзекті проблемаларды шешуге ұжымдық ниетті екенін көрсетті. ФАО Қазақстанның басқа аймақтарында қосымша тренингтер өткізеді. Ескірген пестицидтерді түгендеу 2023 жылға дейін жалғасады. Жыл соңына дейін еліміздің түкпір-түкпірінен мәліметтер жинақталады. Ұлттық тізілімді құру осы қауіпті заттармен байланысты тәуекелдерді азайту бойынша тиімді стратегиялар мен практикалық жұмыстарды әзірлеуге берік негіз береді. Жоба жайлы Қазақстан пестицидтердің өмірлік циклін басқаруды жақсарту бойынша ФАО-ГЭФ бастамасына қосылды

1 of 5

Баспасөз мәлімдемесі

16 наурыз 2023

БҰҰ сарапшылары: соғыс қимылдары аймағынан қайтарылған балалар мен әйелдерді отанына қайтару және азаматтығын қалпына келтірудегі Қазақстанның тәжірибесі көптеген елдер үшін үлгі болмақ, деген пікірін білдірді

Бүгін елордада өткен конференцияда Еуропалық Одақ, Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрлігі, БҰҰ Балалар қоры (ЮНИСЕФ), «БҰҰ-әйелдер» құрылымы, ҚР ОАМ Балалар құқығын қорғау комитетінің өкілдері соғыс қимылдары жүріп жатқан аймақтан қайтарылған әйелдер мен отбасыларды оңалту және азаматтығын қалпына келтіру жөніндегі бірлескен жұмысын қорытындылады. «Жусан» мен «Русафа» атты екі гуманитарлық операция барысында Қазақстанға қақтығыс аймақтарынан 188 әйел мен 522 баланы қоса алғанда, 725 адам қайтарылды. Көпшілігі – 12 жастан кіші балалар. "Балалар мен әйелдерді оңалту және реинтеграциялау процесінде сектораралық тәсілді қолдану өзінің тиімділігін дәлелдеді, бұл халықаралық ұйымдармен бірлесіп жүзеге асырылатын бағдарламаның нәтижелерінен айқын көрінеді. Әр балаға жеке көзқарас және Мемлекеттік қызмет көрсету кезінде балалардың мүдделерінің басымдығы оң нәтижелерге қол жеткізуге мүмкіндік берді. Жалпы қазақстандық тәжірибе, сондай-ақ халықаралық ұйымдармен бірлесіп әзірленген жаңа тәсілдер мен ұсынымдар ел ішінде де, одан тыс жерлерде де мамандар үшін пайдалы болады деп үміттенеміз", - деп атап өтті Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Ерекше тапсырмалар жөніндегі Елшісі Талғат Қалиев. Еуропалық Одақ бірлескен қаржыландыруымен, 2021 жылы Қазақстан Үкіметі, ЮНИСЕФ және "БҰҰ-Әйелдер" бірлесе балаларды және олардың отбасыларын қорғау және оларға әлеуметтік қызметтер мен білім берумен қамтамасыз етуге бағытталған Бағдарламаны іске қосты. «Қазақстан – Сириядан да, Ирактан да өз әйелдері мен балаларын елге қайтарған аздаған елдердің бірі. Қазақстан Үкіметінің халықаралық ұйымдармен бірлесе отырып адамдарды елге қайтарумен қатар, балалар мен олардың отбасыларын оңалту және қалпына келтіру жөнінде ауқымды жұмыс жүргізілгеніне өте қуаныштымыз. Алдында осыған ұқсас міндеттер тұрған өзге елдер үшін Қазақстанның тәжірибесі аса құнды. Барлығының басым міндеттері балалардың құқытары мен мүдделерін қамтамасыз ету болуы тіс. Сондықтан біздің бірлескен міндетіміз – жүзеге асқан бағдарлама аясында балалардың және олардың отбасына жасалған оңтайлы өзгерістерді тұрақты ету», деп, Қазақстандағы ЮНИСЕФ өкілі Артур ван Дизен атап өтті. Бірінші кезекте Еуразия ұлттық университетінің негізінде балалармен жұмыс істейтін мамандарды оқытуға және олардың біліктілігін арттыруға арналған ұлттық ресурстық орталық құрылды. Аталмыш орталықтың арқасында Атырау, Қарағанды, Павлодар, Түркістан және Шымкент қалаларындағы облыстық университеттермен байланыс орнатып, психологтарды кәсіби даярлау саласында тәжірибе алмасу бойынша бірлескен жұмыс жасауға мүмкіндік туды. Университеттер негізінде балалар мен отбасылардың білім беру, психологиялық-әлеуметтік қолдау көрсету және психикалық денсаулығы мәселелері бойынша ресурстық топтар құрылды. 250-ден астам мамандар мен практиктер әлеуметтік-психологиялық көмек көрсету, жұмыстың құқықтық мәселелері және этикалық қағидалары бойынша оқытылды, соның арқасында, 200-ден астам бала жақсартылған психологиялық-әлеуметтік және білім беру қызметтерін алды. Сонымен қатар, бұрынырақ жойылған және жоғалтылған отбасылық және әлеуметтік байланыстарды, саналы азаматтылық пен сәйкестікті қалпына келтіруге бағытталған «ұрпақтар арасындағы әңгімелер» әдісі әзірленіп, көпшілікке таныстырылды. Тарихты әңгімелеп айту арқылы аға буын балалармен тәжірибесімен бөліседі, қазақстандық қоғамда қалыптасқан этика, құндылықтар, мәдени нормалар және айырмашылықтарды үйретеді. Бүгінгі таңда Шымкент, Қарағанды, Жезқазған және Орал қалаларының мұғалімдері мен жергілікті атқару органдарынан құралған алғашқы топ осы әдіске оқытылды. Білім алушылар санын көбейту және әдісті ұзақ мерзімді перспективада қолдану мақсатында бейне-сабақтар әзірленді. Оқытудың соңында мамандар қақтығыс аймақтарынан қайтып келген балалармен және олардың отбасымен жұмыс істеу жөніндегі практикалық оқу құралдарымен қамтамасыз етілді. Оқу құралдарында отанына қайтарылған отбасыларға өткен күндегі жаралы тәжірибемен және жаңа ортаға бейімделумен байланысты психологиялық жарақатты, эмоционалдық қиындықтарды және күйзелісті жеңуге қалайша көмектесуге болатыны жайлы егжей-тегжейлі ақпарат бар. Оқу құралы қазақстандық және халықаралық сарапшылардың күш-жігерімен халықаралық және этикалық нормаларға сай әзірленді. Кейс-менеджмент жүргізу және алғашқы психологиялық көмек көрсету жөнінде практикалық ұсыныстар берілген. Қажет болған жағдайда кейс-менеджер толыққанды консультациялық қолдау көрсете алады және еліне қайтарылған отбасыларды заң саласында көмек, медициналық қызмет және т.б. алуға жібере алады. “Қақтығыс аймақтарынан келген балалар – ең алдымен, балалар. Олар бір де бір бала көрмеуі тиіс аса жаралаушы тәжибеден өтті. Еуропалық Одақ Қазақстанның Сыртқы істер министрлігі, ЮНИСЕФ, «БҰҰ-әйелдер» құрылымы, Балалар құқығын қорғау комитеті, сонымен қатар жергілікті атқарушы органдар және үкіметтік емес ұйымдармен ынтымақтаса жұмыс істеуге қуанышты. Біздің бірлескен күш-жігеріміз психологиялық-әлеуметтік қызметтердің мемлекеттік жүйесін нығайтып қана қоймайды, балалардың алдынан жарқын болашақтың есігін аша отырып, олардың өмірін жақсартады”, деді Қазақстандағы Еуропалық Одақ Елшісі Кестутис Янкаускас мырза. Балалардың өмірін қалыпқа келтіру және одан кейінгі бейімдеу олардың маргиналдану мен шеттетілуінен қорғай алады. Қайтап келген балалармен және олардың отбасымен «ұрпақтар арасындағы әңгімелер» әдісі аясында өткізілген кездесулер, әңгімелесу мен кеңесу өзінің тарихын, салт-дәстүрлері мен өзге де ұлттық-мәдение аспектілерді жақсырақ танып қана қоюға емес, мемлекеттегі отбасылық, әлеуметтік және өзге қатынастарда өз орнын табуға көмектеседі. "Қазақстан Республикасы әлемде бұрын-соңды болмаған "Жусан" операциясын жүргізген алғашқы елдердің бірі болып табылады. Оның барысында елге 500-ден астам бала қайтарылды. Бүгін біз олардың жетістіктері туралы ақпарат алуға қуаныштымыз. Балалардың 51% - ы 4 пен 5-ке оқиды. Балалардың 30% - ы түрлі академиялық олимпиадалар мен шығармашылық конкурстардың қатысушылары мен жеңімпаздары атанды. Біз әрбір бала еліміздің мақтан тұтатын азаматы болып өсетініне шын жүректен сенеміз", - деді ҚР ОАМ Балалар құқықтарын қорғау комитетінің төрайымы Насымжан Оспанова "Сирия мен Ирактан оралған әйелдер мен балалар негізгі адам құқықтарының бұзылуына тап болды. Қарулы қақтығыстарда ең көп зардап шеккендер-бейбіт тұрғындар арасындағы балалар мен әйелдер. Біз" БҰҰ — әйелдер" -де репатрианттармен және олардың отбасыларымен жұмыс істеуде гендерлік тәсілді енгізу, сондай-ақ осындай қақтығыстар мен олардың салдарын жариялау кезінде БАҚ мамандарының гендерлік сезімталдығын арттыру үшін азаматтық қоғам ұйымдарымен белсенді ынтымақтасамыз", - деді Қазақстандағы "БҰҰ-әйелдер" құрылымының өкілі Мария Доценко. Конференцияға қатысушылар қақтығыс аймағынан қайтарылған балалар мен әйелдерді еліне қайтару және өмірлерін қалпына келтіру бойынша Қазақстанның озық тәжірибесінен негізгі қорытындылар мен ұсыныстар келтірді.

1 of 5

View all