Қиындықтан – өнімге

Үш баланың анасы, 48 жастағы Айшагүл Дуганованың көздері жаңа жылыжайы туралы айтқанда қуанышқа толады. Бұл жылыжай оның отбасының денсаулық мәселелері мен қаржылық қиындықтары жағдайында өміріне жаңа тұрақтылық әкелді.

Алматыдан шамамен 150 шақырым шығысқа қарай орналасқан Қорам ауылында Айшагүлдің өмірі күйеуінің ауыр жарақат алуымен және егде жастағы қайын ата-енесінің ауыр сырқаттарымен ерекшеленді.

Отбасының бар жауапкершілігі оның мойнында болғандықтан, Айшагүл жақындарына күтім жасау қажеттілігі мен табыс табу міндетінің арасында қалды; сонымен бірге үйден алыс орналасқан жұмыс мүмкіндіктерін пайдалана алмады.

Күйеуі жарақат алғанға дейін Айшагүл онымен бірге егін алқабында еңбек етіп, өнімдерін жергілікті базарларда сататын. Алайда күйеуінің жағдайы нашарлаған сайын ол оны жалғыз қалдыра алмай, отбасы медициналық шығындарды жабу және балаларын қамтамасыз ету үшін қарызға бата бастады.

«Күн сайын мен таңдауға мәжбүр болдым — ауырған отбасымды күту немесе оларды қалдырып жұмысқа шығу. Мұндай таңдауды ешкім жасамауы тиіс», — дейді Айшагүл, көп жылғы күтімнің шаршауы оның дауысынан сезіледі.

Бұрылыс сәті Айшагүлдің туысы оның ауыр жағдайын біліп, оны жылыжай шаруашылығы бойынша оқыту бағдарламасымен таныстырғанда туды. Бұл бастама БҰҰ Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымының (ФАО) CACILM-2 жобасының бір бөлігі болып табылады және Жаһандық экологиялық қор (GEF) қаржыландырады.

Жоба мақсаттарының бірі — Қазақстандағы ауыл әйелдерін тұрақты ауыл шаруашылығы әдістерін меңгеруге және аграрлық қызметтен табыс табуға қажетті дағдылар мен ресурстармен қамтамасыз ету. ФАО-ның серіктесі — Еңбекшіқазақ ауданындағы Жергілікті қауымдастық қоры ұйымдастырған оқыту курсы арқылы Айшагүл көкөніс өсіру дағдыларын жетілдіріп, азық-түлікті өз бетінше өндіруге мүмкіндік алды.

Қорда жұмыс істейтін агроном Павел Кавунов жобадағы оқыту мазмұнын түсіндірді: «Біз климатқа бейімделген, практикалық ауыл шаруашылығы әдістеріне басымдық бердік, бұл әйелдерге өнімді жылдам әрі тұрақты өндіруге мүмкіндік береді».

Ол көшеттердің ерекшеліктері, олардың тамыр жүйелері және отырғызу кезінде ескерілуі тиіс маңызды аспектілер туралы ақпарат берді. «Мақсат — оларға өз жағдайында табысқа жету үшін қажетті құралдар мен білім беру», — деп қосты ол.

Жергілікті сарапшылардың қатысуы әйел фермерлердің тек оқытылып қана қоймай, сонымен қатар тұрақты кеңес пен мәселелерді шешу бойынша қолдау алуын қамтамасыз етеді, бұл олардың ауыл шаруашылығы қызметінің тұрақтылығы үшін аса маңызды.

ФАО Айшагүл және тағы тоғыз әйелмен бірге олардың жер учаскелеріне ауданы 100 шаршы метр болатын туннельдік жылыжайлар орнатты. Бұл ынтымақтастық олардың өз ауласында жыл бойы көкөніс өсіруіне мүмкіндік беріп, экономикалық тәуелсіздік пен ұзақ мерзімді тұрақтылыққа жол ашты.

Әйелдер өз микро-фермаларын басқаруды үйрене отырып, агрономдар мен үйлестірушілер желісінің қолдауын алады. Олардың қатарында Бақытгүл Елшібаева бар, ол әйелдерге жергілікті нарықтармен және сатып алушылармен байланыс орнатуға көмектеседі. «Біздің мақсатымыз — бастапқы қолдаумен шектелмей, бұл әйелдердің дербес дамуына мүмкіндік беретін тұрақты инфрақұрылым қалыптастыру», — дейді ол.

Қазір Айшагүл жаңа жылыжайын толық пайдаланып, отбасының қажетіне огурец және басқа да көкөністер өсіруде. «Бұл жылыжай бәрін өзгертті. Ол маған отбасымның жанында болуға және сонымен бірге оларды қамтамасыз етуге мүмкіндік береді», — дейді ол. Өз жетістігінен жігерленген Айшагүл қауымдастығындағы басқа әйелдерге де үйреніп, бірге дамуға көмектесетін тұрақты шаруашылық құруды армандайды.

Жылыжай орнатудан бөлек, жоба әйел фермерлерді жер өңдеу материалдарымен және қияр тұқымдарымен қамтамасыз етті. Әйелдер бірігіп 3 992 килограмм өнім сатып, әдеттегі табыстарынан шамамен екі есе көп кіріс тапты. Қосымша табыс 64 адамның өмірін жақсартуға ықпал етіп, қауымдастықтың ауыл шаруашылығын нығайтты.

CACILM-2 жобасы Орталық Азиядағы ауыл қауымдастықтарына мақсатты оқыту, ресурстар және тәлімгерлік ұсына отырып, жұмыс орындарының жеткіліксіздігі мен ақпараттың тапшылығы сияқты негізгі кедергілерді жоюға бағытталған. Сонымен қатар жергілікті қорлар мен сарапшылармен серіктестік арқылы қатысушылар жергілікті нарықтармен байланыс орнатып, өз өнімдерін әлеуетті сатып алушыларға таныстырады, бұл өнімге тұрақты сұранысты қамтамасыз етеді.

Ауыл әйелдерін аграрлық кәсіппен айналысуға қажетті құралдар мен біліммен қамтамасыз ету арқылы ФАО мүмкіндіктер теңдігін ілгерілетіп, олардың экономикалық тұрақтылығы мен тәуелсіздігін нығайтуда.