Қазақстанда экологиялық таңдауға жол ашқан елге оралу

Дмитрий мен Юлия Волковтар Қазақстаннан Ұлыбританияға маусымдық жұмысқа аттанғанда, мұны ең алдымен қосымша табыс табудың қысқа мерзімді мүмкіндігі деп қабылдады. Ол кезде ерлі-зайыптылардың шағын гүл дүкені бар еді, сондықтан жоспар қарапайым болатын: жұмыс істеу, қаражат жинау және елге оралу. Алайда британдық фермалардағы күнделікті өмір олардың Қазақстанға оралған соң қандай іс бастағысы келетінін түбегейлі өзгертетінін олар күтпеген еді.

«Шетелде жұмыс істеген кезде бізді ең қатты таңғалдырғаны — бұл әдеттердің қаншалықты қалыпты екені болды, — деп еске алады Юлия. — Адамдар өздерімен бірге көп рет қолданылатын шыныаяқтарын алып жүретін, қалдықтарды еш ескертусіз сұрыптайтын, ал бизнес те осы қағидаларды табиғи түрде ұстанатын».

Фермаларда жұмыс істей жүріп, Волковтар экологиялық тәжірибелердің күнделікті өмірдің ажырамас бөлігіне айналғанын көрді. Табыс табумен қатар, олар ресурстарды қадірлеуді, қалдықты азайтуды, нақты стандарттарды сақтауды және сапаны қамтамасыз ететін ұсақ-түйекке мән беруді үйренді.

«Фермада әрбір жидек пен салат жапырағын өсіруге қаншама еңбек жұмсалатынын көресің. Бұл ештеңені ысырап етпеуге үйретеді. Біз осы қағиданы қазір өз бизнесімізде де қолданамыз», — дейді Юлия. Елге оралған сәтте-ақ олар бұрынғыдай жұмыс істеуді қаламайтынын анық білді.

Қазақстанға қайтып келген соң, ерлі-зайыптылар гүл дүкенін жалғастырудың орнына, шетелде тапқан жинақтарын жаңа арманға салды. Олар Астананың орталығында Green Cup атты жылы әрі жайлы эко-кафе ашты. Бұл олардың күнделікті қарапайым әдеттерді қауымдастыққа қолжетімді тәжірибеге айналдыру мүмкіндігі болды.

Green Cup қонақтарға хош иісті кофе мен дәмді тоқаштардан ләззат алуға болатын жайлы атмосфера ұсынады. Кафенің миссиясы — Қазақстанда экологиялық тұрғыдан саналы өмір салтын насихаттау. Бұл кеңістікті құру арқылы отбасы шағын бизнестің қоғамға қызмет ете отырып, қоршаған ортаны қорғауда маңызды рөл атқара алатынын көрсеткісі келеді.

Астанада ұқсас орындар бар, алайда олардың саны әлі де аз. Дмитрий мен Юлия үшін кафе — пластик қалдықтар, қоқысқа толы қоғамдық орындар, қалдықтарды сұрыптаудың шектеулі мүмкіндіктері және бір реттік өнімдерге тәуелділік сияқты күнделікті мәселелерге берілген нақты жауап. Олар бұл кеңістіктің қорқытып-үркітетін емес, керісінше, жылы әрі ашық болғанын қалады.

«Біз экологиялық әдеттер туралы уағыздауға емес, достық қарым-қатынас арқылы түсіндіруге сенеміз, — дейді Волковтар. — Экологиялық өмір салты оңай әрі қызықты бола алатынын көрсеткіміз келеді».

Сондықтан олар ауқымды ұрандардан гөрі, әрбір қонақ өз бетімен байқап көре алатын күнделікті таңдауларға назар аударды. Green Cup-та қалдықтар сұрыпталады, қайта өңделген және биоыдырайтын қаптамалар қолданылады, көп рет қолданылатын шыныаяқ әкелгендерге 15 пайыздық жеңілдік беріледі, пластик қақпақтар қолданылмайды, қораптар мен контейнерлер қайта пайдаланылады, басып шығару барынша азайтылады және ингредиенттер жергілікті өндірушілерден алынады. Әр қадам жеке алғанда қарапайым, алайда бәрі бірігіп қалдықты азайтып, жаңа қалыпты қалыптастырады.

«Бастапқы күннен-ақ біз тек биоыдырайтын және қайта өңделген материалдарды қолдануға шешім қабылдадық, — деп түсіндіреді Юлия. — Қазіргі мақсатымыз — кафеде пайда болатын барлық қалдықтың барынша қайта өңделіп, қайта пайдаланылуына қол жеткізу».

Green Cup миссиясы әлеуметтік әсермен де тығыз байланысты, әсіресе әйелдердің мүмкіндіктерін кеңейту мәселесінде. Кафе икемді жұмыс кестесін, жеке жағдайларға құрметпен қарауды және тұрақты табыс көздерін ұсынатын қолдаушы жұмыс ортасын қалыптастырды. Жаңа қызметкерлер бариста кәсібіне нөлден бастап үйретіледі және уақыт өте келе өзіне сенімді болып, идеялар ұсынып, көбірек жауапкершілік алуға ынталандырылады.

«Біз әйелдер қателесуден қорықпай, қысымсыз өсіп-дамитын орта құрдық», — дейді Юлия. Волковтар үшін тұрақтылық — бұл тек материалдар емес, ең алдымен адамдар.

Бастапқы инвестицияларын ұлғайту үшін ерлі-зайыптылар Халықаралық көші-қон ұйымының (IOM) Green Grants конкурсына қатысты. Олардың идеясы грант алуға іріктеліп, кафеге қажетті жабдықтарды сатып алуға мүмкіндік берді. Сонымен қатар қатысушылар бизнес-жоспарлар мен бюджеттерді әзірлеу бойынша, сондай-ақ әлеуметтік желілер мен маркетинг саласында онлайн ілгерілетуге арналған қолдау алды.

Жаңа ашылғанына қарамастан, Green Cup қазірдің өзінде саналы таңдау жасайтын адамдарды тартуда. Дмитрий мен Юлия қалдықтарды сұрыптауды кеңейтуді, жаңа эко-серіктестіктерді дамытуды және экологиялық әдеттерді қолжетімді ететін шағын қауымдастықтық іс-шаралар өткізуді жоспарлап отыр. Бұл олардың шетелде алған тәжірибесінің туған елінде нақты өзгерістерге айнала алатынын дәлелдейді.

Бастапқы инвестицияларын кеңейту мақсатында Дмитрий мен Юлия Халықаралық көші-қон ұйымының (IOM) Green Grants конкурсына «Орталық Азиядан Ұлыбританияға маусымдық жұмысшылардың қауіпсіз көші-қоны» бастамасы аясында қатысты. Бағдарлама Ұлыбритания Үкіметінің UK International Development қаржыландыруымен жүзеге асырылуда. 2024 жылдан бері бұл бағдарлама жеті оралған мигрантқа өз қауымдастықтарында шағын «жасыл» бизнестерді дамытуға қолдау көрсетті.

Материал IOM Қазақстан жобасының аға ассистенті Алия Қожахметова тарапынан дайындалды.